Modernizacja instalacji elektrycznej bez rozkuwania ścian

Poniedziałek, 10 Październik 2011

Gdy dom jest obficie wyposażony w nowoczesny sprzęt, gdy większość urządzeń sterowana jest automatycznie, trudno jest zaakceptować mało funkcjonalną instalację. Telewizor załączany pilotem, wyłącza się sam po upływie zadanego czasu, a do wyłącznika koniecznie trzeba podejść. Należy pomyśleć o modernizacji instalacji elektrycznej. Problemem staje się konieczność rozkuwania ścian, które są wykończone szlachetnymi tynkami. Wtedy nowoczesna technika przychodzi z pomocą. Bez układania nowych przewodów można zrealizować wiele wygodnych i pożytecznych funkcji. Takim rozwiązaniem jest sterowanie za pośrednictwem fal radiowych. Bez brudu, hałasu i długotrwałych przeróbek można dostosować instalację do zwiększających się potrzeb. Osiągając w ten sposób wyższy komfort, bezpieczeństwo oraz zmniejszając zużycie energii.

Modernizacja bez problemów

Większość ludzi nie zdaje sobie sprawy, że ma w domu XIX-wieczną instalację. Przyzwyczajenie robi swoje. W pewnym momencie następuje rozdźwięk. Nowoczesny sprzęt audio-wideo oraz sprzęt AGD stanowi dysonans z instalacją elektryczną. Samochód z klimatyzacją, ABSem i ASRem i innymi najnowszymi rozwiązaniami jawi się przestrzenią z przyszłości w porównaniu z tym, co stanowi podstawowe wyposażenie domu. A w mieszkaniu można mieć znacznie więcej.

Oświetlenie

W większości domów oświetlenie jest tylko załączane, choć da się je ściemniać. Wystarczy zamiast wyłączników zamontować ściemniacze. Nie wszyscy wiedzą, że niemal każde źródło światła może być ściemniane. Nie każdy wie, że można je ściemniać bez kosztownych i dezorganizujących życie przeróbek instalacji. Modernizacja może polegać na wprowadzeniu jednej lub kilku zmian równocześnie. Można zmienić źródła światła na ekologiczne, tj. kompaktowe świetlówki lub LEDy, można też zwiększyć ilość miejsc obsługowych. Oprócz łącznika znajdującego się przy wejściu do pomieszczenia dodać jeszcze kilka znajdujących się w najczęściej używanych miejscach. Ponadto można sterować oświetleniem za pomocą pilotów. Przy okazji można zwiększyć ilość grup lamp (np. jeśli górna lampa zawsze była załączana w całości, to można ją podzielić na dowolną ilość sekcji. Można też je ściemniać.

Fot. 1. Gira E22 stal szlachetna – dotykowy ściemniacz pozwala na załączenie lamp na dowolną wartość. Uniwersalny ściemniacz reguluje natężenie oświetlenia wszystkich źródeł światła.Fot. 2. Gira Event – jeden z bogatej palety kolorystycznej płaski nadajnik radiowy. Może być naklejony wszędzie, na meblu, drzwiach, ścianie, oknie lub drzewie w ogrodzie. Ilość klawiszy, od 1 do 4, tj. 2 do 8 przycisków).

Modernizacja oświetlenia polegająca wyłącznie na zmianie żarówek na energooszczędne świetlówki (zwane potocznie żarówkami energooszczędnymi lub kompaktowymi) lub na LEDy (też nieprawidłowo zwane żarówkami ledowymi wzgl. diodowymi), daje wymierne oszczędności energetyczne. Nowoczesne źródła światła mogą dawać światło zbliżone swym spektrum do zwykłych żarówek, choć pozwalają też na lepsze odwzorowania barw względnie dostosowanie temperatury barwowej do indywidualnych preferencji. Jednak modernizacja tego typu nie zwiększa komfortu ani wygody. Niezaprzeczalną zaletą jest wyjątkowa łatwość przeprowadzenia. Wystarczy kupić świetlówki lub LEDy (na 230 V) o takim samym trzonku, jaki mają wcześniej używane lampy. Na rynku znajdują się zarówno świetlówki jak też lampy diodowe z trzonkiem E27 i E14.

Jednym ze sposobów zwiększenia funkcjonalności instalacji jest zwiększenie ilości miejsc obsługowych. Zamiast jednego łącznika znajdującego się przy wejściu do pomieszczenia można dodać jeszcze kilka znajdujących się w najczęściej używanych miejscach. Przy innych wyjściach lub przy drzwiach na taras. Cała przeróbka polega na zamianie zwykłego wyłącznika na elektroniczny z wbudowanym odbiornikiem radiowym. Wyłącznik taki jest montowany w miejsce istniejącego wyłącznika. Natomiast dodatkowe wyłączniki są w istocie przyciskami radiowymi. Można je przyklejać (lub przykręcać) w dowolnych miejscach. Na ścianach, meblach czy szybach. Także na elementach ruchomych, np. drzwiach lub stolikach (w jakież zdziwienie wprowadza gości załączenie światła za pomocą przycisku ukrytego pod blatem stolika). Bez odrywania się od obiadu czy kawy. Przyciski te są zasilane bateriami litowymi, dzięki czemu nie wymagają doprowadzania żadnych przewodów. W zależności od intensywności użytkowania starczają na co najmniej półtora roku, choć często służą nawet 5 lat. Baterie te są dostępne w każdym sklepie z urządzeniami elektronicznymi. Jedno- i wieloklawiszowe przyciski mogą służyć do obsługi wielu lamp, żaluzji czy rolet. A zasięg ich wynosi (w zależności od typu) od 30 do 100 m.

Fot. 3. Ścienny nadajnik radiowy (JUNG), o 2 do 8 przyciskach, może być zastosowany wszędzie, gdyż nie wymaga doprowadzania przewodów. Służy do załączania, ściemniania i sterowania żaluzjami.

A gdy już są przyciski radiowe, to można korzystać też z pilotów. Wielokanałowe piloty mogą służyć do załączania lamp w całym domu oraz wokół niego. 24 kanały pilota można wykorzystywać do załączania, opuszczania, ściemniania zarówno pojedynczych urządzeń, jak też całych (dowolnie zdefiniowanych) grup. Np. cały ogród lub cały parter. Albo wszystkie kinkiety w salonie.

Fot. 4. Miniaturowy ściemniacz uniwersalny można zamontować w dowolnej puszce osprzętowej lub rozgałęźnej względnie założyć na hak i ukryć w osłonie przewodów żyrandola.Fot. 5 Obwody sterowane radiowo mogą być obsługiwane za pośrednictwem radiowych nadajników ściennych, czujek radiowych oraz pilotów radiowych. Oferowane są piloty 24-kanałowe (z 5 scenami i przyciskami wyłącz wszystko i załącz wszystko) oraz miniaturowe piloty brelokowe (2-kanałowe).

Bardzo podobnie można ściemniać lampy. Również z wielu miejsc. Ale jak to zrobić? Czy zwykły ściemniacz sobie z tym poradzi? Wiedza wielu elektryków na ten temat jest dosyć uboga. Do niedawna uważało się, że do ściemniania świetlówek konieczne jest doprowadzenie dodatkowych przewodów, a świetlówek kompaktowych wcale nie można ściemniać. Rzeczywistość jest inna. Są w sprzedaży świetlówki kompaktowe, stanowiące zamienniki dla zwykłych żarówek, które można ściemniać większością zwykłych ściemniaczy. Jednak tutaj należy uważać. Tanie świetlówki kompaktowe zalewające nasz rynek zupełnie na nadają się do regulacji. Elektronika, w którą są wyposażone, ulegnie zniszczeniu lub zostanie uszkodzona elektronika ściemniacza. Świetlówki przeznaczone do ściemniania ściemniaczami napięciowymi (fazowymi, tj. regulującymi jasność za pomocą zmiany wartości skutecznej) są oznaczone napisem DIMM. I tylko takie lampy mogą być ściemniane za pomocą zwykłej dwużyłowej instalacji oraz ściemniacza do lamp żarowych i halogenowych.

Podobnie można ściemniać świetlówki rurowe. Wtedy modernizacja instalacji polega na zamianie wyłącznika ściemniaczem oraz wymianie istniejącego UZS (Układ Zapłonowo Stabilizujący) na UZS regulowany napięciowo. Układy te są wąskimi prostopadłościanami, które mieszczą się w większości opraw świetlówkowych. Modernizacja wymaga tylko demontażu łącznika i zamontowanie w tej samej puszce ściemniacza (przyłączonego do tych samych przewodów) oraz otwarcia oprawy lampy i wymianie UZS.
Szybka i prosta praca. Na dodatek ściemniacz może być sterowany pilotem, a także przyciskami (radiowymi) z dowolnej ilości miejsc.

Kolejną zmianą, którą można stosunkowo łatwo przeprowadzić jest zwiększenie ilość lamp. Pomimo tego, że ilość wypustów zostaje taka sama. Po prostu można je rozgałęziać. W miejsce pojedynczego kinkietu można zamontować dwa, a między nimi reflektorek oświetlający piękny obraz znajdujący się na przeciwległej ścianie. Wystarczy każdą z lamp przyłączonych do jednego wypustu wyposażyć w odbiorniki radiowe. Do wypustu podana będzie stała faza. To niestety wymaga przepięcia przewodów w puszcze rozgałęźnej lub zwarcia przewodów w puszce dotychczasowego wyłącznika. Zamiast wyłącznika montowany jest przycisk radiowy lub konwencjonalny łącznik z przyłączonym nadajnikiem radiowym (zasilanym bateryjnie lub z sieci 230 V). Oczywiście także te lampy mogą być ściemniane i obsługiwane z wielu miejsc.

Rys. 1. Plan połączeń miniaturowego sterownika do żaluzji (na 230 V). Dzięki niewielkim wymiarom może być instalowany w puszkach lub bezpośrednio w kasetach napędów żaluzjowych.

W miejscach przejść, korytarzach i na schodach często wykorzystuje się czujki ruchu. Bezprzewodowe czujki ruchu zapewniają wygodę i bezpieczeństwo. Ich założenie nie wymaga doprowadzania przewodów. Czujki załączają oświetlenie tylko wtedy, gdy jest ciemno. W ciągu dnia nie reagują na wykryty ruch.

Żaluzje lub rolety

W tym wypadku nie da się wyeliminować doprowadzania dodatkowych przewodów. Ale zakres prac instalacyjnych można radykalnie zmniejszyć, gdyż wystarczy doprowadzić przewody zasilające z najbliższego gniazda wtyczkowego lub innego rodzaju wypustu, minimalizując w ten sposób zakres prac. Często gniazda znajdują się w pobliżu okien, a ewentualna trasa byłaby zasłonięta zasłonami. Wtedy zatynkowana bruzda staje się niewidoczna. Podobnie można doprowadzić zasilanie do żaluzji zewnętrznych lub markiz. Nowe wypusty należy wyposażyć w żaluzjowe odbiorniki radiowe. Do sterowania nimi można użyć przycisków radiowe, które zostaną przymocowane w dowolnych miejscach w domu. Fale radiowe przenikają ściany. Można też używać pilotów.

Ogrzewanie

Fot. 6. Pod zwykłym przyciskiem lub elektronicznym programatorem Gira E2 alu można umieścić uniwersalny nadajniki, wtedy zegarem sterowniczym będzie załączane oświetlenie lub będą uruchamiane żaluzje.

Stare instalacje grzewcze nie były wyposażane w termostaty. Nowsze grzejniki można wyposażyć w termostaty zakładane na grzejnik, jednak są one niezbyt funkcjonalne, gdyż pomiar temperatury odbywa się tuż przy grzejniku, wobec czego jest on zafałszowany. Zamiast tego można w miejscu wyłącznika zainstalować termoregulator z zegarem sterowniczym, a na grzejnik założyć radiowy napęd zaworu termostatycznego. Łączność miedzy regulatorem a napędem jest radiowa, więc nie wymaga doprowadzania przewodów. Napęd jest zasilany bateryjnie. Takie rozwiązanie umożliwia cykliczną zmianę temperatury w cyklu dobowym. Ponadto pomiar jest dokonywany w miejscu, gdzie panuje średnia temperatura w danym pomieszczeniu. Temperatura jest utrzymywana na stabilnym poziomie, a w nocy sama się obniża. Także w czasie nieobecności domowników może być zmniejszona. Dzięki temu można, niezależnie od zwiększenia komfortu, osiągać duże oszczędności energetyczne.

Centralne sterowanie

Dodatkowym elementem instalacji radiowej może być centralny panel sterowniczy. Pozwala on na zarządzanie całym domem z jednego miejsca. Każda lampa, czy żaluzja mogą być sterowane czasowo, a także z uwzględnieniem zmierzchu lub natężenia oświetlenia. Przy wyjściu z domu można na panelu zostawić wiadomość dla innych domowników, wyłączyć całe oświetlenie, opuścić żaluzje i obniżyć temperaturę. Gdy zapada zmierzch żaluzje opuszczają się samoczynnie i załącza się światło przed domem. A po ustawionej godzinie samo się wyłącza. Po wschodzie słońca żaluzje mogę się podnieść, gdyż zrobiło się jasno. Terminy załączania, wyłączania, opuszczania i podnoszenia można logicznie powiązać z terminami wschodów i zachodów słońca oraz z sygnałami z czujek zmierzchowych względnie czujek natężenia oświetlenia.

Fot. 7. Radiowy regulator temperatury Gira Esprit chrom zapewnia komfortowe utrzymanie stałej temperatury. Innej w nocy, innej w dzień i jeszcze innej, gdy nikogo nie ma w domu. Dodatkowo zmniejsza zużycie energii

Centralny panel sterowniczy umożliwia także symulację obecności. Automatyka działa zawsze, niezależnie od tego czy domownicy pozostają w domu, czy wyjechali na urlop. W ten sposób znacznie zmniejsza się ryzyko potencjalnego włamania, gdyż obserwatorowi trudno jest stwierdzić, czy dom jest opuszczony.

Każdy modernizujący mieszkanie lub dom powinien zwrócić się do fachowców o poradę. Również za pośrednictwem Redakcji, która przekaże pytania właściwym osobom. Fachowy Elektryk służy wszystkim instalatorom, architektom oraz majsterkowiczom rzetelnymi poradami i informacjami.

A.D.