Google+

Oświetlenie awaryjne jest wykorzystywane w czasie zaniku zasilania opraw oświetlenia podstawowego. Oprawy oświetlenia awaryjnego zasila się z niezależnego źródła energii.

Fot. 1. Oprawa oświetlenia ewakuacyjnego. Fot.: HYBRYDFot. 1. Oprawa oświetlenia ewakuacyjnego. Fot.: HYBRYD

Oferowane na rynku systemy oświetlenia awaryjnego spełniają wymagania norm PN-EN 1838 i PN-EN 50 172. Awaryjne oświetlenie ewakuacyjne ma zapewnić bezpieczne wyjście z miejsca pobytu podczas braku normalnego zasilania.
Oświetlenie awaryjne stanowi określenie kilku specyficznych odmian oświetlenia. Chodzi o oświetlenie ewakuacyjne (drogi ewakuacyjnej, strefy otwartej, strefy wysokiego ryzyka) oraz oświetlenie zapasowe.

Oprawy oświetlenia awaryjnego

Oprawy ze źródłami w postaci świetlówek kompaktowych wykorzystuje się przede wszystkim przy doświetlaniu dróg ewakuacyjnych. Dzięki zastosowaniu odpowiednich obudów oprawy mogą być stosowane zarówno w budynkach użyteczności publicznej, jak i w obiektach przemysłowych, w tym, w przestrzeniach narażonych na bezpośrednie działanie czynników atmosferycznych.
Specjalne oprawy nabyć można pod kątem wbudowania w sufitach gipsowo-kartonowych. Urządzenia te umożliwiają oświetlenie dróg i wyjść ewakuacyjnych podczas pracy podstawowej, czyli przy zasilaniu z sieci oraz po zaniku napięcia – tryb awaryjny.
Oprawy oświetlenia awaryjnego wyposaża się coraz częściej również w źródła światła LED, przy czym wykorzystywane są różne rodzaje diod LED, kolimatorów światła oraz sposobu montowania – bezpośrednio na suficie albo w suficie podwieszanym. W niektórych oprawach zastosowanie soczewek typu road plus powoduje, że oprawa powieszona na wysokości 3 m jest w stanie oświetlić 11 m drogi ewakuacyjnej przy zachowaniu wymaganego natężenia 1 lx. Warto przy tym podkreślić łatwy montaż i wymianę akumulatorów.
Oprawy oświetlenia awaryjnego ze źródłami światła LED dostępne są również w wersji przeznaczonej do montażu podtynkowego. Oprócz tego niejednokrotnie zastosowanie znajdują oprawy typu downlight umożliwiające wbudowanie w sufitach gipsowo-kartonowych.

Fot. 2. Oprawa ewakuacyjna do zastosowań przemysłowych. Fot.: AMATECH - AMABUD ELEKTROTECHNIKAFot. 2. Oprawa ewakuacyjna do zastosowań przemysłowych. Fot.: AMATECH - AMABUD ELEKTROTECHNIKA

Systemy centralnego sterowania

Fot. 3. Oprawa oświetlenia ewakuacyjnego. Fot.: INTELIGHTFot. 3. Oprawa oświetlenia ewakuacyjnego. Fot.: INTELIGHT

Systemy centralnego sterowania oprawami pozwalają na integrowanie zarówno monitorowania, jak i kontroli pracy wielu opraw oświetlenia awaryjnego. Nowoczesne systemy tego typu są podłączane do specjalnych sieci komunikacyjnych o różnych topologiach. Centralnym urządzeniem takiego systemu jest specjalna centrala lub komputer PC z zainstalowanym specjalistycznym oprogramowaniem i odpowiednimi interfejsami komunikacyjnymi. Nie mniej ważne są odpowiednie zasilacze.
Magistrala komunikacyjna wykorzystuje dwużyłowy kabel sygnałowy. Ważną cechą central sterujących jest możliwość obsługi określonego rodzaju lamp – świetlówkowe, LED, dynamiczne (patrz wydzielona ramka).
Centrale sterujące mogą realizować szereg funkcji, takich jak wizualizacja, zdalne zarządzenie, zapisywanie raportu o stanie systemu, powiadamianie na email, historia i planowanie testów, a także automatyczne generowanie raportów i definiowanie uprawnień użytkownikom.
Nowoczesne systemy sterowania umożliwiają lokalną i zdalną kontrolę oświetlenia awaryjnego. Typowa centrala może obsługiwać jednocześnie kilka interfejsów komunikacyjnych (np. Ethernet, RS-232).
Oprawy są grupowane w sposób automatyczny zgodnie z fizyczną topologią połączeń. Z kolei struktura logiczna powstaje tak, że użytkownik dowolnie grupuje lampy uwzględniając np. piętra, sekcje, pomieszczenia itp., tak aby zapewnić łatwe poruszanie po systemie. Operacje mogą być uruchamiane z uwzględnieniem pojedynczej oprawy oświetleniowej lub grupy opraw. Wszystkie zdarzenia są rejestrowane w dzienniku zdarzeń.

Fot. 4. Oprawa oświetlenia ewakuacyjnego z testem inicjowanym z pilota. Fot.: HYBRYDFot. 4. Oprawa oświetlenia ewakuacyjnego z testem inicjowanym z pilota. Fot.: HYBRYD

Obsługa systemu

Fot. 5. Oprawa oświetlenia awaryjnego do
wbudowania. Fot.: HYBRYDFot. 5. Oprawa oświetlenia awaryjnego do wbudowania. Fot.: HYBRYD Fot. 6. Oprawa oświetlenia awaryjnego. Fot.: INTELIGHTFot. 6. Oprawa oświetlenia awaryjnego. Fot.: INTELIGHT Fot. 7. Oprawa oświetlenia awaryjnego. Fot.: INTELIGHTFot. 7. Oprawa oświetlenia awaryjnego. Fot.: INTELIGHT

Obsługa nowoczesnych systemów sterujących pracą opraw może odbywać się za pomocą przeglądarki internetowej. Podstawowe funkcje programu obsługującego to test, czasowa blokada lamp, załączenie/wyłączenie lampy oraz reset lampy. Ważna jest możliwość całkowitego harmonogramowania zadań, łącznie z wykonywaniem testów. Np. można zaplanować test w oparciu o zalecenia dotyczące bezpieczeństwa, w taki sposób, aby lampy były testowane raz na miesiąc. Oprócz tego planuje się zadania dla pojedynczej lampy oraz grupy lamp w sposób zapewniający etapowe testowanie całego systemu. Czas realizacji zadań może być ustawiany z dokładnością do jednej minuty przy możliwości definiowania interwałów i liczby cykli.
Zaletą sterowania oprawami za pomocą komputera PC jest możliwość generowania raportu dotyczącego ich opraw, który powstaje dla całego systemu lub dla pojedynczej grupy lamp. Na typowy raport składa się lista lamp zawierająca również informacje o czasie wykonania testu konkretnej lampy oraz jego wyniku. Oprócz tego do dyspozycji administratora systemu oświetlenia awaryjnego są informacje o utracie komunikacji z daną lampą.
Istotną rolę w obsłudze systemu odgrywa dziennik zdarzeń gromadzący wszystkie informacje na temat logowania do systemu, a także wykonanych testach lamp, edytowaniu grup oraz historii wykonanych raportów automatycznych i zadań. Warto wspomnieć o możliwości prezentowania schematu obiektu, zawierającego nie tylko statyczne obrazy, ale również aktywną wizualizację rozmieszczenia lamp na planie budynku. Zastosowanie aktywnej wizualizacji powoduje, że lampy naniesione na planie oraz ich adresy mają dynamicznie przydzielane kolory wynikające ze stanu lampy – sprawna, uszkodzona, poprawnie zdefiniowana w systemie. Zyskuje się więc szybki dostęp do informacji na temat niesprawnych lamp oraz miejsca ich zamontowania. Wybór lampy poprzez kliknięcie na jej numer na schemacie powoduje wykonanie na niej odpowiedniej operacji. Chcąc szybko odnaleźć lampę, można również w tabeli wpisać jej numer, a oprogramowanie znajdzie oprawę na planie obiektu.

Z baterią centralną

Fot. 8. Centrala systemu oświetlenia
awaryjnego. Fot.: HYBRYDFot. 8. Centrala systemu oświetlenia awaryjnego. Fot.: HYBRYD

Oferowane na rynku systemy oświetlenia awaryjnego zasilane baterią centralną wykorzystują nie tylko energooszczędne źródła światła, ale również akumulatory VRLA. Zasilanie centralne konfiguruje się pod kątem całości lub wybranych elementów oświetlenia. System za pomocą specjalnego sterownika odpowiada za obsługę i kontrolowanie stanu naładowania akumulatorów, przy czym raz na dobę przeprowadzany jest test funkcjonalny. Jeżeli dojdzie do głębokiego rozładowania akumulatorów, to system zapewni ich naładowanie do 80% znamionowej pojemności, natomiast wraz z naładowaniem do 100% załączy się tryb pracy buforowej z ładowarkami zapewniającymi utrzymanie pełnej pojemności baterii.
Nowoczesne systemy oświetlenia awaryjnego z baterią centralną mają budowę modułową, a poszczególne obwody wyjściowe wykorzystują osobny moduł przełączający. Każdy zasilacz sieciowy i akumulatory mają odrębne bezpieczniki sieciowe i akumulatorowe, zatem podczas zwarcia jednego z przewodów zasilających do przewodu ochronnego w trybie pracy AC następuje dalsza praca w trybie DC. Pojedyncze oprawy są adresowalne.
Warto podkreślić możliwość współpracy z systemem BMS poprzez nadrzędne realizowanie funkcji takich jak: załączanie oraz wyłączanie testów funkcjonalnych codziennych i okresowych, testowanie baterii, test uszkodzenia oświetlenia awaryjnego lub uszkodzenia baterii, sygnalizacja głębokiego rozładowania baterii.

Fot. 9. Widok programu do obsługi systemu oświetlenia awaryjnego. Fot.: HYBRYDFot. 9. Widok programu do obsługi systemu oświetlenia awaryjnego. Fot.: HYBRYD

Oprawy oświetlenia ewakuacyjnego

Za podstawę w zakresie oświetlenia ewakuacyjnego uznaje się oprawy pozwalające na oznaczanie dróg ewakuacyjnych i wyjść awaryjnych przy zastosowaniu odpowiednich piktogramów. Oprawy tego typu są nieodzownym elementem obiektów użyteczności publicznej i zakładów pracy. Na rynku oferuje się oprawy przeznaczone do współpracy ze źródłami światła w postaci świetlówek T8 lub T5. Zadaniem urządzeń tego typu jest doświetlanie dróg ewakuacyjnych. Na uwagę zasługują modele o wysokiej szczelności, dzięki czemu zastosowanie może objąć miejsca narażone na działanie czynników atmosferycznych.
Specjalne oprawy są przeznaczone do oświetlania dróg i wyjść ewakuacyjnych zarówno w pracy podstawowej, czyli przy zasilaniu z sieci, jak i po zaniku napięcia sieci, tj. w trybie awaryjnym. Również i w tym zakresie zastosować można modele o podwyższonym stopniu ochrony (IP65).
Oczywiście na rynku nie brakuje opraw oświetlenia ewakuacyjnego, w których przewidziano źródła światła w postaci diod LED o dużej wydajności świecenia. Nabyć można wersje urządzeń przeznaczone do montażu bezpośrednio w sufi cie oraz podtynkowo. Interesujące rozwiązanie stanowią oprawy kierunkowe, a osobną grupę stanowią oprawy doświetlające.
W nowoczesnych systemach oświetlenia ewakuacyjnego uwzględnia się wiele rozwiązań, które poprawiają komfort użytkowania i bezpieczeństwo instalacji. Stąd też interesujące rozwiązanie stanowi możliwość przeprowadzania testów zgodnie z normą PN-EN 50172. W oprawach z autotestem test funkcjonalny (comiesięczny) oraz test czasu świecenia jest przeprowadzony automatycznie. Czynnościami w tym zakresie steruje mikroprocesor, natomiast o wyniku testu informują diody LED. Np. w niektórych modelach zaświecona czerwona dioda oznacza negatywny wynik testu.
Na rynku oferuje się również oprawy przeznaczone do miejsc, w których powinno się rejestrować historię poszczególnych opraw awaryjnych. Zatem oprócz funkcji autotestu przewiduje się możliwość elektronicznego zapisu historii wyników testów w pamięci przenośnej centrali systemu. W oprawach tego typu zastosowano zaprogramowaną częstotliwość testów funkcjonalnych i testów czasu świecenia. Przydatne rozwiązanie stanowi moduł wyników testów z zastosowaniem sygnału w paśmie podczerwieni. Jednostka centralna odpowiada za testowanie stanu technicznego poszczególnych elementów systemu, jednak oprócz tego oprawy są załączane w tryb pracy awaryjnej niezależnie. Tym sposobem zyskuje się bezpieczeństwo osób przebywających w obiekcie w przypadku uszkodzenia jednostki centralnej. W systemach testowania poszczególnych elementów instalacji sprawdzane są nie tylko oprawy (świetlówkowe, halogenowe i LED), ale również zasilacze.
W praktyce w kontekście obniżenia sprawności źródeł światła podczas eksploatacji, a także możliwości zabrudzenia opraw i wpływu szeregu innych czynników zewnętrznych natężenie oświetlenia awaryjnego projektuje się na poziomie nie mniejszym niż 1,25 natężenia oświetlenia zalecanego w normach. Przy obliczeniach natężenia oświetlenia ewakuacyjnego przyjmuje się jedynie bezpośrednie oświetlenie powierzchni bez światła odbitego od podłóg, sufitów i ścian. Oświetlenie zapasowe umożliwia kontynuowanie normalnych czynności w sposób podstawowy i niezmieniony.

Dynamiczne systemy oświetlenia awaryjnego

Dynamiczne systemy oświetlenia awaryjnego znajdują zastosowanie w obiektach wymagających stosowania różnych scenariuszy ewakuacji, zwłaszcza w dużych obiektach wielofunkcyjnych, zależnie od lokalizacji pożaru. Oprawy ewakuacyjne mają za zadanie wskazywanie kierunku ucieczki z możliwością wyświetlania różnych znaków, które są przewidziane dla różnych scenariuszy ewakuacji. Oprócz tego system jest w stanie odbierać informacje z systemu sygnalizacji pożaru. Oprawy awaryjne (dynamiczne i p.poż.) mogą być łączone w dowolną strukturę – drzewa, gwiazdy, mieszaną.
Wymiana informacji między centralą dynamicznego systemu oświetlenia ewakuacyjnego i centralką sygnalizacji pożaru odbywa się poprzez łącze RS-485 przy wykorzystaniu protokołu komunikacyjnego, który udostępnia producent systemu sygnalizacji pożaru lub w sposób bezpośredni za pomocą uniwersalnych konwerterów transmisji danych. Centrala systemu ma pamięć ustawień dotyczących przydziału stref pożaru z uwzględnieniem poszczególnych opraw dynamicznych i opraw p.poż. Tym sposobem w oparciu o odpowiednie sygnały odczytane z konwerterów transmisji wykonywane są sekwencje pracy opraw dynamicznych i opraw p.poż. przy uwzględnieniu zaprogramowanych ustawień.
Warto podkreślić, że w dynamicznych systemach oświetlenia awaryjnego oprawy p.poż. są załączane dopiero po wykryciu pożaru, a nie po zaniku oświetlenia awaryjnego.

Andrzej Dankowski