Ograniczniki przepięć typu 1+2 znakomicie sprawdzają się w ochronie instalacji elektrycznych przed skutkami przepięć powstałych w wyniku bezpośredniego i pośredniego uderzenia pioruna. Ich zadaniem jest także ochrona przed odziaływaniem przepięć komutacyjnych. Te ostatnie powstają np. podczas pracy maszyn przemysłowych, spawarek, przy załączaniu silników czy zadziałaniu zabezpieczeń nadprądowych. Pracując nad rozwojem swoich produktów, firma Eaton wprowadziła nową serię ograniczników przepięć typu 1+2 (klasy B+C), dedykowanych w szczególności do stosowania w rozdzielnicach głównych domów jednorodzinnych. Jest to seria SPBT12 (fot. 1), która zastępuje cieszącą się dużą popularnością wśród projektantów oraz elektroinstalatorów serię SPB-12/280… . Aparaty dostępne są w wykonaniu dla sieci TN-C, TN-S oraz TT. Zastosowanie ograniczników przepięć SPBT12 obejmuje sytuacje, w których istnieje możliwość wniknięcia części prądu piorunowego do instalacji elektrycznej (co przedstawiono na rys. 1a i 1b). Zagrożenia te występują w następujących przypadkach:
• budynek jest wyposażony w instalację piorunochronną,
• budynek jest zasilany poprzez przyłącze napowietrzne,
• budynek zasilany jest linią kablową, a odległość między budynkiem i stacją trafo jest niewielka.
Obecnie obserwuje się coraz większą popularność ograniczników przepięć typu 1+2. Do ich zalet można zaliczyć kompaktowe wymiary oraz szybki montaż: aparat jest oszynowany i gotowy do podłączenia w instalacji elektrycznej. Nie ma potrzeby stosowania elementów indukcyjnych czy odpowiedniej długości przewodów do zapewnienia koordynacji działania stopni ochrony typu 1 i typu 2. Do najważniejszych cech SPBT12 można zaliczyć:
• wartość prądu udarowego Iimp = 12,5 kA/biegun, poziom ochrony Up ≤ 1,5 kV,
• budowa w postaci podstawy i wymiennych,
• kodowanych wkładek uniemożliwiających pomyłkę przy podłączeniu,
• optyczny wskaźnik uszkodzenia wkładek,
• możliwość zastosowania styku pomocniczego, montowanego z boku podstawy.
Zastosowanie ograniczników przepięć typu 1+2 do ochrony instalacji elektrycznych obiektów budowlanych:Zapewniane przez starsze konstrukcje odgromników poziomy ochrony 4 kV czy 2,5 kV często okazują się niewystarczające. SPBT12 redukują przepięcia do poziomu 1,5 kV, co zapewnia wysoki stopień ochrony dla instalacji elektrycznych. Wartość prądu udarowego Iimp (10/350 ms) = 12,5 kA/biegun określa możliwość zastosowania ogranicznika SPBT12 jako elementu ochrony odgromowej. Realizacja ochrony odgromowej obiektu odbywa się z uwzględnieniem przyjętego dla niej jednego z czterech poziomów ochrony odgromowej. Dla każdego z poziomów określona jest maksymalna wartość prądu pioruna, która z danym prawdopodobieństwem nie będzie przekroczona. Np. dla pierwszego poziomu ochrony przyjElektrykPRODUKTYPRODUKTYmuje się maksymalną wartość prądu piorunowego równą 200 kA, dla poziomu czwartego zaś równą 100 kA. Zdolność do odprowadzenia prądu udarowego o kształcie 10/350 ms dla ograniczników serii SPBT12 wynosi 12,5 kA na biegun, co oznacza możliwość ich zastosowania przy realizacji ochrony odgromowej odpowiadającej poziomowi III i IV. Przy mniejszej wartości prądu udarowego nie byłoby to możliwe. SPBT12 stosowane są głównie w budownictwie mieszkaniowym, chroniąc instalacje elektryczne domów jednorodzinnych.
Ograniczniki przepięć SPBT12 zbudowane są z podstawy z wymiennymi wkładkami. Do podstawy można dobudować styk pomocniczy realizujący sygnalizację uszkodzenia.Dzięki wymiennym wkładkom warystorowym znacznie ułatwiona jest eksploatacja ograniczników przepięć SPBT12. Ich wymiana przebiega szybko i sprawnie, nie wymaga ingerencji w pozostałą część instalacji elektrycznej. Możliwość wyjęcia wkładek usprawnia przeprowadzenie pomiarów instalacji elektrycznej. Na czas pomiarów rezystancji izolacji należy wysunąć wkładkę ogranicznika SPBT12, a po pomiarach ponownie ją zainstalować. Nie ma potrzeby wyjmowania przewodów z zacisków aparatu. Uszkodzenie wkładki sygnalizowane jest lokalnie poprzez wskaźnik zielono-czerwony. Pole zielone oznacza, że wkładka jest sprawna, pole czerwone natomiast oznacza uszkodzenie wkładki i konieczność jej wymiany na nową. Istnieje ponadto możliwość dobudowy do podstawy aparatu styku pomocniczego (wystarczy jeden styk pomocniczy dla aparatu 1-, 2-, 3- i 4-biegunowego). Umożliwia to zdalną sygnalizację uszkodzenia np. poprzez załączanie lampki sygnalizacyjnej, brzęczyka lub przekazanie informacji do systemu BMS. Pozwala to uniknąć sytuacji, w której instalacja nie będzie chroniona przed przepięciami. Uszkodzenie ogranicznika może być wykryte bezzwłocznie. Sygnalizacja stanu pracy oraz sprawny montaż i eksploatacja to cechy, które wyróżniają ograniczniki przepięć SPBT12. Dzięki swoim parametrom elektrycznym stanowią optymalne rozwiązanie do stosowania przy realizacji ochrony przed przepięciami, w szczególności dla budownictwa mieszkaniowego.
Grzegorz Cupriak
Eaton Electric Sp. z o.o.