Oznaczenia kabli i przewodów.

Rozwój nowych technologii, wprowadzanie coraz bardziej skomplikowanych elektronicznie maszyn i urządzeń oraz nadchodząca era automatyki budynkowej wymusza na instalatorach nie tylko staranność układania instalacji, ale co równie ważne, sumienność ich opisywania i oznakowywania. Dodatkowo działania te wymusza na projektantach i montażystach Europejska Norma PL-EN 60204 (VDE 0113 cz. 1). Nakazuje ona czytelną i jednoznaczną identyfikację przewodów, kabli, komponentów, złącz w szafach sterowniczych i rozdzielczych. Opisy te muszą być trwałe i odporne na działanie środowiska.

Opaski z polem opisowym łączą funkcje oznakowania i łączenia przewodów. Opaski z polem opisowym łączą funkcje oznakowania i łączenia przewodów.

Jednak nie wszyscy wykonawcy instalacji przykładają się do oznakowywania kabli i przewodów. Niestety, pytając o najczęściej popełniane błędy w tej dziedzinie, najczęściej padała odpowiedź z informacją o częstym braku jakichkolwiek oznaczeń! Często spotyka się również oznaczenia nietrwałe, tymczasowe. Przydatne instalatorom tylko podczas wykonywania zlecenia opisy zwykłym pisakiem lub naklejone zwykłą taśmą biurową lub plastrem skrawki papieru. Jest to działanie całkowicie pozbawione jakiejkolwiek perspektywy i świadczące o braku wyobraźni związanej z koniecznością naprawy bądź modernizacji instalacji w przyszłości. Światełkiem w tej sytuacji są już coraz szerzej stosowane oznaczenia w rozdzielnicach oraz w skrzynkach zasilających i panelach sterujących maszyn i urządzeń. Dość powszechnie stosuje się je także do oznaczania kabli ziemnych w energetyce zawodowej.
Oznaczenia można podzielić na dwie grupy: oznaczenia instalowane przed podłączeniem przewodu, czyli wtedy, gdy mamy dostęp przynajmniej do jednego wolnego końca przewodu, oraz z oznaczeniami instalowanymi na podłączonym przewodzie.
Oznaczenia kabli i przewodów W przypadku tych pierwszych najczęściej stosuje się oznaczniki nawlekane lub różnego rodzaju tulejki z oznaczeniem. Oznaczenia tego typu, ze względu na prostotę montażu są najbardziej popularne na rynku polskim. Jednak podstawową ich wadą jest konieczność rozłączenia przewodu oraz bardzo duża czasochłonność montażu szczególnie przy bardziej skomplikowanych oznaczeniach.
Do drugiej grupy można zaliczyć wszelkiego rodzaju specjalne pisaki do opisu ręcznego, plotery i drukarki termotransferowej, opaski i etykiety. Wybór znaczników na rynku jest bardzo duży. Od małych zestawów przydatnych w pracy na mniejszych inwestycjach, po specjalne plotery, z których warto skorzystać przy dużych zleceniach.
Przykładami oznaczników nawlekanych mogą być te oferowane przez firmę Hellermann Tyton. Wykonywane są one z rurki z tworzywa sztucznego ciętej lub nacinanej i mogą mieć różny profil oraz rodzaj krawędzi (cięcia). Popularne są oznaczniki Ovalgrip (o profilu owalnym i prostej krawędzi) oraz oznaczniki Helagrip, które posiadają specjalny profil zapewniający lepszy docisk do przewodów, jak również posiadające krawędź ciętą w tzw. chevron (czyli w wolnym tłumaczeniu strzałkę). Właśnie taka krawędź strzałkowa zapewnia lepsze ułożenie pomiędzy poszczególnymi oznacznikami i zapobiega przekręcaniu się ich względem siebie.
Innym przykładem może być system oznaczeń Grafoplast z gotowymi elementami (cyframi, literami i symbolami). Ma on w swojej palecie zarówno nośniki nawlekane, jak i wciskane na przewody. Popularne tej firmy, ze względu na urozmaicone elementy, są zestawy montażowe TRAPS. Instalatorom, chcącym się przekonać do efektywności tego typu rozwiązań polecamy szczególne zestaw Micro Kit. Jest to najmniejszy z dostępnych zestawów montażowych zawierający podstawowe akcesoria TRAPS – litery, cyfry oraz zróżnicowane nośniki.

Montaż oznacznika w systemie TRAPS. rys .1) Na uchwyt nawlekamy litery, cyfry lub symbole w ustalonej kolejności. rys. 2) Ostrze uchwytu z oznacznikami wkładamy do kieszonki nośnika. rys. 3) Pozycjonujemy oznaczenie w nośniku. rys. 4) Przytrzymując kciukiem oznaczenie, wyciągamy ostrze uchwytu. Montaż oznacznika w systemie TRAPS.
rys .1) Na uchwyt nawlekamy litery, cyfry lub symbole w ustalonej kolejności. rys. 2) Ostrze uchwytu z oznacznikami wkładamy do kieszonki nośnika. rys. 3) Pozycjonujemy oznaczenie w nośniku. rys. 4) Przytrzymując kciukiem oznaczenie, wyciągamy ostrze uchwytu.

W przypadku oznaczeń instalowanych na podłączonym przewodzie np. w skrzynkach sterowniczych maszyn oraz przy wykonywaniu rozdzielni elektrycznych., wybór jest dużo większy. Najbardziej standardowymi oznaczeniami, w ofercie Hellermann Tyton, są oznaczniki zatrzaskiwane typu WIC. Zbudowane są jako klipy o profilu otwartym z dodatkowymi ząbkami mocującymi. Dzięki takiej budowie WIC pozostają na swoim miejscu nawet w instalacjach o silnych wibracjach. Oznaczniki posiadają także wytrzymały system blokowania, który zapobiega przesuwaniu się oznaczników względem siebie i umożliwia tworzenie czytelnych bloków oznacznikowych.

Ręczne opisy, łatwe w stosowaniu, sprawdzają się pod warunkiem zastosowania odpowiednich pisaków i nośników Ręczne opisy, łatwe w stosowaniu, sprawdzają się pod warunkiem zastosowania odpowiednich pisaków i nośników

Innym popularnym systemem oznaczeń podłączonych przewodów są opaski z polami opisowymi oraz oddzielne szyldy oznaczeniowe mocowane przy pomocy opasek. Najprostszym sposobem nanoszenia oznaczenia jest pisak niezmywalny. W odróżnieniu do opisu bezpośrednio na przewodzie, powierzchnia opisowa w opaskach i szyldach opisowych jest specjalnie porowata, dzięki czemu tusz pisaka wsiąka głębiej w strukturę i jest bardziej odporny na ścieranie. Oprócz opisu ręcznego, szyldy i opaski opisowe wykonane z tworzywa sztucznego umożliwiają wykonanie nadruków w technologii hot stampingu (czyli wytłaczania na gorąco z barwnikiem). Na rynku dostępne są również specjalne etykiety do druku termotransferowego, które są przeznaczone do naklejania na pola opisowe szyldów i opasek opisowych. Dodatkową zaletą opasek z polami opisowymi jest możliwość jednoczesnego wiązania lub mocowania przewodów i ich oznaczania.
Ostatnio coraz powszechniej stosowana jest technologia etykietowania. Do oznaczania kabli i przewodów używane są często tzw. etykiety samolaminujące, które składają się z nieprzezroczystego pola opisowego i przezroczystej folii ochronnej. Dowolny tekst nanosi się pisakiem na pole opisowe etykiety, a następnie opisaną etykietą okleja się przewód na okrągło, jednocześnie osłaniając pole opisowe przezroczystą folią ochronną. W ten sposób oznaczenie chronione jest przed wilgocią, agresywnym środowiskiem oraz uszkodzeniami mechanicznymi.
Dla bardziej wymagających, którzy chcą z jednej strony posiadać opis o lepszej jakości niż oznaczenie ze swoim charakterem pisma, a jednocześnie nie chcą inwestować w kosztowne urządzenia takie, jak drukarki termotransferowe przeznaczone są etykiety, zarówno samolaminujące, jak i pełne, do drukarek biurowych – igłowych lub laserowych. Opis wykonany w tej technologii jest bardzo wysokiej jakości (przy druku laserowym do 600 dpi) i może być wykonany w kolorze (jeśli mamy pod ręką kolorową drukarkę laserową), a jednocześnie wykorzystujemy urządzenie, które i tak zazwyczaj znajduje się w każdym biurze.
Do oznaczania w trudniejszych warunkach (np. oznaczenia przemysłowe lub kabli ziemnych) stosuje się oznaczenia metalowe.

M.D.
Za pomoc w przygotowaniu materiału dziękuję
p. Bartłomiejowi Kocik z firmy Astat oraz
p. Pawłowi Petykiewiczowi z firmy Hellermann Tyton