Rys. 1. Ogranicznik przepięć typu 2 SPC-S- 20/280/280/4Firma Eaton Moeller oferuje kilka rodzajów ograniczników przepięć i ich zestawów, mających różne przeznaczenie:
Ograniczniki przepięć typu 1 (klasy B) zabezpieczają przed bezpośrednim i bliskim uderzeniem pioruna.
Ograniczniki przepięć typu 2 (klasy C) zabezpieczają większość odbiorników elektrycznych przed przepięciami komutacyjnymi i przepięciami zredukowanymi przez ograniczniki przepięć typu 1 (rys. 1)
Ograniczniki przepięć typu 3 (klasy D) dodatkowo zabezpieczają szczególnie czułe i kosztowne urządzenia elektryczne i elektroniczne.
Zestawy ograniczników przepięć typu 1+2 (klasy B+C) montowane w jednej rozdzielnicy oferowane są w dwu wersjach: do domów jednorodzinnych i obiektów przemysłowych (rys. 2 i 3).
Rys. 2. Zestaw ograniczników przepięć typu 1+2 zbudowany na warystorach SPB-12/280/4 – dla domów jednorodzinnych
Rys. 3. Zestaw ograniczników przepięć typu 1+2 zbudowany na iskiernikach oraz warystorach SP-B+C/3+1 – dla przemysłu| Dane techniczne SPB-12/280 | |
| Poziom ochrony UP | <1,5 kV |
| Prąd udarowy limp | 12,5 kA/biegun |
| Maksymalne dobezpieczenie | 160A gG/gL |
| Maks. dopuszczalne napięcie Uc |
280 VAC |
| Dane techniczne SP-B+C/3+1; SP-B+C/3 | |
| Poziom ochrony UP | <1,5 kV |
| Prąd udarowy limp | 100 kA |
| Maksymalne dobezpieczenie | 125A gL |
| Maks. dopuszczalne napięcie Uc |
440/260 VAC; 440/440 VAC |
W poniższym artykule chcemy przedstawić Czytelnikom kilka praktycznych przykładów obrazujących sposób postępowania polecany przez Eaton Moeller przy doborze ograniczników przepięć.
Pierwszy przypadek przedstawia dom jednorodzinny na terenie nizinnym, który nie jest wyposażony w instalację odgromową i jest zasilany linią napowietrzną (rys. 4). Złącze kablowe znajduje się w szafce wraz licznikiem na ścianie budynku. W tym wypadku istnieje możliwość bezpośredniego wniknięcia udaru do instalacji elektrycznej. Zaleca się montaż ogranicznika przepięć typu 1+2: SPB- 12/280/4 w rozdzielnicy głównej budynku lub w złączu za głównymi zabezpieczeniami, jeśli pozwoli na to zakład energetyczny.
Ograniczniki przepięć typu 1 lub zestawy ograniczników typu 1+2 należy stosować wszędzie tam, gdzie istnieje możliwość wniknięcia prądu piorunowego do obiektu i dalej do instalacji przewodzących. Wypadki takie mają miejsce gdy:
- budynek został wyposażony w instalację piorunochronną,
- budynek ma przyłącze z zewnętrzną linią napowietrzną i instalację piorunochronną,
- do budynku jest doprowadzona zewnętrzna linia napowietrzna i brak instalacji piorunochronnej,
- budynek jest zasilany linią kablową, a odległość między budynkiem i stacją trafo jest niewielka.
Przewody łączące ograniczniki przepięć typu 1 i typu 1+2 w sieci elektrycznej z szyną wyrównawczą powinny być jak najkrótsze. Zaleca się, aby długość przewodów połączeniowych nie przekraczała 0,5 m. Ze względu na ogromne siły dynamiczne powstające podczas wyładowań, należy pamiętać o solidnym mocowaniu przewodów w zaciskach ograniczników przepięć.
Rys. 4. Dom jednorodzinny na terenie nizinnym bez instalacji odgromowej zasilany linią napowietrzną. Zalecany montaż ogranicznika przepięć SPB-12/280/... typu1+2 w rozdzielnicy.
Rys. 5. Dom jednorodzinny na terenie nizinnym z instalacją odgromową zasilany linią kablową. Zalecany montaż ogranicznika przepięć SPB-12/280/... typu 1+2 w rozdzielnicy głównej.
Rys. 6. Budynek wielopiętrowy z instalacją odgromową, zasilany linią kablową. Montaż ograniczników przepięć: w rozdzielnicy głównej - SP-B+C/3.., typu 1+2 w rozdzielnicy piętrowej – SPC-S- 20/280/... typu 2, do ochrony wrażliwej aparatury SPD-STC typu 3By uniknąć skutków bezpośredniego uderzenia pioruna w instalację odgromową budynku należy zastosować układ ochrony przepięciowej składający się minimum z dwóch stopni: typu 1 oraz typu 2. Rysunek 5 przedstawia zastosowanie zestawu ograniczników typu 1+2 w rozdzielnicy głównej obiektu.
Rys. 7 i 8. Przykład montażu ograniczników przepięć typu 2 SPC-S w rozdzielnicy mieszkaniowej i licznikowej 
Rys. 8Dla budynków wielopiętrowych mających instalację odgromową firma Eaton Moeller zaleca montaż ogranicznika przepięć typu 1+2 w rozdzielnicy głównej oraz dodatkowych ograniczników przepięć typu 2 na każdym piętrze (rys. 6). Chronią one instalacje i odbiorniki przed przepięciami zredukowanymi przez ograniczniki przepięć typu 1 oraz przed przepięciami wywołanymi podczas załączania różnego rodzaju urządzeń, np. silników, spawarek, transformatorów. Pamiętajmy, że przy pomiarze rezystancji izolacji niezbędne jest odłączanie ograniczników przepięć typu 2!
Dla czułej i kosztownej aparatury medycznej, informatycznej oraz przemysłowej wymagającej niezawodnej pracy zaleca się stosowanie dodatkowo stopnia typu 3. Najczęściej ograniczniki typu 3 są instalowane przed serwerami, sprzętem Hi-Fi i TV.
W ofercie firmy Eaton Moeller znajdują się trzy rodzaje ograniczników przepięć typu 3 różniące się sposobem montażu: na szynę TS 35 mm (SPD-S-1+1), bezpośrednio w gniazdku (SPD-STC) i w kanałach kablowych (VDK 280ES).
Dla wszystkich wyżej wymienionych ograniczników przepięć typu 3 obowiązują wspólne zasady:
- należy je instalować jak najbliżej chronionego urządzenia,
- należy je montować za wyłącznikami różnicowoprądowymi,
- stosowanie w obiekcie tylko ograniczników przepięć typu 3 nie zapewnia dostatecznej ochrony urządzeń.
Ograniczniki przepięć typu 1+2 są coraz bardziej popularne wśród projektantów oraz elektryków ze względu na brak ograniczeń dotyczących odległości między poszczególnymi stopniami, a także prostotę montażu całego zestawu. Przykłady montażowe ograniczników przedstawione są na rys. 7 i 8.
Grzegorz Cupriak
Eaton Electric Sp. z o.o.