Blask kamieni szlachetnych, diamentów w oprawie ze złota, srebra lub innych cennych kruszców kojarzy nam się z władzą i majętnością posiadacza. Piękno biżuterii zawsze kusiło i kusi swym urokiem, a odpowiedni sposób prezentacji nadaje jej jeszcze większego blasku. Biżuteria nie jest już przywilejem władców i królów, ale by prezentowała się z należytą jej godnością wymaga doboru odpowiedniego oświetlenia.

Projektując salon jubilerski należy zwrócić uwagę nie tylko na sam wystrój i prezentowane tam wyroby. Sposób oświetlenia jest jednoznaczny ze sposobem ekspozycji. Powierzenie projektu oświetlenia firmom meblarskim jest dość powszechne jednak mało profesjonalne. W tej kwestii najlepiej zaufać profesjonalnym projektantom oświetlenia.

Parametry do celów projektowych

Dla przypomnienia przywołamy kilka parametrów, które są niezwykle ważne w takim procesie projektowania i w sposobie ekspozycji biżuterii.
Kolor światła, a dokładnie temperatura barwowa, to parametr źródeł światła określany dokładnie za pomocą stopni kelwina. Informacja ta powinna być na opakowaniu lub samym źródle światła. Dzięki temu jesteśmy w stanie odpowiednio dobrać rodzaj światła dla innych typów oświetlenia jak i różnych prezentowanych materiałów. Dla przykładu złoto lepiej będzie wyglądać w „ciepłym” świetle, z kolei srebro czy diamenty w świetle „chłodnym”.
Jeśli mowa o kolorze należy też wspomnieć o współczynniku oddawania barw. Z angielskiego nazywany CRI. Mówi on o jakości światła. Im lepsze źródło tym ten współczynnik bliższy jest wartości 100. Niestety wartość idealną trudno jest osiągnąć za pomocą sztucznego oświetlenia, dlatego jeżeli źródło charakteryzuje się współczynnikiem oddawania barw Ra>90 może ono być wykorzystywane do oświetlenia biżuterii. W niektórych przypadkach dopuszcza się stosowanie źródeł o Ra>80, np. oświetlenie ogólne.
Ilość światła na oświetlanej płaszczyźnie określane jest jako natężenie oświetlenia, a wartość ta podawana jest w luksach. Natężenie oświetlenia zależy oczywiście od rodzaju źródła, odległości oświetlania, kąta rozsyłu, ale jest to cecha płaszczyzny, na którą to światło pada.
Kąt rozsyłu jest cechą źródła światła lub całej oprawy oświetleniowej. Decyduje o sposobie oświetlenia poprzez odpowiednie ukierunkowanie i skupienie wiązki światła. Może nadawać ostre kształty i formy oświetlanym przedmiotom lub tworzyć miękkie oświetlenie bezcieniowe o delikatnym charakterze.
Wysokość pomieszczenia jest istotną cechą - dla wysokości powyżej 3 m trudno uzyskać efekt skupionego oświetlenia tak by precyzyjnie oświetlać wybrane obiekty lub gabloty. Stąd też przyjmuje się często, że oświetlenie montowane na suficie stanowi tylko tzw. oświetlenie ogólne, które ma zapewniać ok. 100-300 lx i stanowić oświetlenie rozproszone a nie akcentowe.

Oświetlenie ogólne powierzchni handlowej sklepu jubilerskiego

Jak już wcześniej wspominaliśmy poziom natężenia oświetlenia ogólnego ma zapewnić odpowiednią ilość oświetlenia dla prawidłowej orientacji w danej powierzchni. Do tego celu wystarczy stosunkowo mała ilość światła 100-300lx. Światło to powinno mieć cieplejszy charakter – barwę światła od oświetlenia akcentowego do oświetlenia biżuterii. Chłodniejsze oświetlenie ekspozycji powoduje przyciąganie uwagi - jest to naturalny odruch oka ludzkiego. Światło to może być światłem rozproszonym, szerokostrumieniowym.
Dodatkowe oprawy mogą stanowić doskonałe wypełnienie przestrzeni architektonicznej. Jednak należy zachować ostrożność, by nie powodowało ono odciągania uwagi od biżuterii.
Przestrzenie nad ladami ekspozycyjnymi mogą być dodatkowo doświetlane wiszącymi oprawami oraz projektorowymi systemami tak by można było również dobrze eksponować poza gablotami.

Witryny i gabloty wystawowe

Z uwagi na fakt, iż większość gablot jest zabezpieczona szybą trudno jest oświetlać eksponaty za pomocą opraw montowanych poza gablotami. Może to powodować odbicia na powierzchni szklanej szyby a to powoduje, iż postrzeganie szczegółów jest utrudnione. Umiejscowienie źródeł światła w gablocie musi być też odpowiednio rozplanowane. Za głębokie umiejscowienie może powodować olśnienie oraz wypaczenie kształtu oświetlanej ekspozycji (fot. 1). Dobrą szkołą jest stworzenie oświetlenie tła za pomocą opraw świetlówkowych lub rozproszonego oświetlenia LED montowanego w tylnej przestrzeni gabloty. Punkty centralne należy oświetlać wąskostrumieniowymi (w zależności od wielkości oświetlanego szczegółu) oprawami halogenowymi lub metalohalogenkowymi. Oświetlenie punktowe dla celów akcentowego podkreślenia kształtu i charakteru biżuterii musi być co najmniej 2-5 razy mocniejsze od oświetlenia tła. W szczególnych przypadkach np. najcenniejszych diamentów stopień akcentu oświetleniowego może wynosić nawet 30:1.
Oświetlenie witryn sklepowych, w szczególności gdy mamy do czynienia ze światłem dziennym lub ze światłem z przestrzeni otwartych obiektów handlowych, należy projektować w oparciu o ilość światła zewnętrznego. W galeriach handlowych łatwo można pomierzyć ilość światła wpadającego z zewnętrz na witrynę sklepową.
W przypadku światła dziennego ilość i natężenie zmienia się w ciągu dnia i roku. Dodatkowo ilość tego światła może być bardzo duża. Dlatego dobrze jest stosować ciemne wypełnienia witryn, tak by światło zewnętrzne jak najmniej rozpraszało się w gablotach oraz możliwe jak najgłębsze cofnięcie ekspozycji wewnątrz półek, by nie padało na nie bezpośrednio światło słoneczne. Takie zabiegi pozwolą na zaakcentowanie światłem sztucznym eksponowanych przedmiotów zgodnie z wcześniej opisanymi zasadami. Oświetlana ekspozycja powinna mieć co najmniej o dwa razy większe natężenie od natężenia tła.
Oświetlenie światłem rozproszonym ciepłobiałym (fot. 2), brak akcentów świetlnych i wyróżnienia najatrakcyjniejszych elementów.

Oświetlenie ze względu na rodzaj oświetlanego materiału

Inaczej należy rozważać oświetlenie biżuterii złotej a inaczej srebra i metali o podobnej barwie. Wynika to z koloru oraz z faktu, iż ciepłe kolory dużo lepiej się prezentuje właśnie w ciepłych barwach. I tak złoto powinno być oświetlane źródłami o barwie ciepłej 2700 – 3500 K. Podobnie należy oświetlać kamienie szlachetne.
Srebro oświetla się źródłami o temperaturze barwowej ok. 4000-4200 K. W ten sam sposób podkreśla się diamenty, gdyż takie światło rozprasza się feerią barw błyszcząc i nadając szlachetność kamieniom.

Źródła światła w oświetleniu jubilerskim

Najpowszechniejszymi źródłami stosowanymi w oświetleniu salonów jubilerskich są źródła halogenowe z uwagi na bardzo szeroką gamę produktów, zakres mocy od 5 do 500 W, bardzo dobre parametry jakościowe światła, różne gabaryty, różne rozsyły, możliwość precyzyjnego kierowania światła, możliwość pracy zarówno na napięciu sieciowym i obniżonym oraz różne temperatury barwowe 2700 - 4200 K (fot. 3). Wadą tego oświetlenia jest przede wszystkim duża ilość wydzielanego ciepła, które należy odprowadzać z gablot.

Źródła metalohalogenkowe (fot. 4) stanowią również ważny rodzaj oświetlenia. Dzięki bardzo dobrym parametrom barwnym w przypadku nowych źródeł wyładowczych (Ra >80, Ra>90) i barwie światła 3000 K i 4200 K jest idealne do oświetlenia złota, jak i diamentów oraz srebra. Dodatkowo wysoka skuteczność świetlna powoduje, iż jest to bardzo efektywne oświetlenie.

 

Oświetlenie świetlówkowe – stosuje się jedynie jako oświetlenie ogólne powierzchni handlowej lub jako oświetlenie tła gablot. Oświetlenie LED (fot. 5) – daje największe możliwości rozwoju w segmencie oświetlenia obiektów jubilerskich. Miniaturowe rozwiązania w niedługim czasie pozwolą na łatwą integrację oświetlenia z przestrzenią ekspozycyjną. Możliwość doboru różnych kątów rozsyłu, jak również temperatur barwowych oraz mała moc jest bardzo kuszącym rozwiązaniem. Jednak jeszcze stosunkowo mała sprawność oraz bardzo zły wpływ wysokiej temperatury na trwałość tych elementów ogranicza na chwilę obecną ilość aplikacji, w których mogą diody LED znaleźć zastosowanie.

J. G.

---