Czym jest światło dynamiczne

Wpływ światła naturalnego na pracę ludzkiego ciała można w prosty sposób opisać. Otóż dzięki odpowiedniej ilości światła i jego barwie nasza aktywność może być zwiększana lub zmniejszana. Rano kolor wschodzącego słońca wraz ze zwiększającą się ilością światła aktywuje nasz organizm i wybudza ze snu. W południe nasza aktywność jest najwyższa, a to przez największą ilość światła naturalnego oraz dzięki temu, że barwa światła jest „chłodna”, zbliżona do 5600K. Z kolei wieczorem nasz organizm zostaje wyciszony i przygotowany do odpoczynku dzięki zmniejszającej się ilości światła oraz zmniejszającej się temperaturze barwowej światła.

Dzięki dobremu zbadaniu tego zjawiska powiązano je z wydzielanymi w organizmie hormonami odpowiedzialnymi za pracę naszego wewnętrznego zegara biologicznego. Okazuje się, iż wrażenia wzrokowe związane z kolorem czerwonym oraz reakcja biologiczna organizmu na ten kolor pobudza wydzielanie hormonu o nazwie melatonina. Melatonina jest regulatorem cyklu okołodobowego, odpowiada za sen i czuwanie. To właśnie w przypadku dalekich podróży organizm nasz przechodzi tzw. jet lag czyli zespół nagłej zmiany strefy czasowej. Powoduje to zaburzenia snu, zmęczenie i dezorientację. A wynika to z zaburzonej ilości światła dziennego. Z kolei barwa niebieska powoduje wydzielanie się „hormonu stresu” kortyzolu. Wpływa on na nasz metabolizm i aktywność działania.

Wiedza ta została wykorzystana i przeniesiona do naszego codziennego życia. Stosując odpowiednią ilość światła i jego odpowiednią temperaturę barwową wpływamy na nastrój i aktywność. Dlatego właśnie w biurach zaleca się stosowanie oświetlenia z możliwością regulacji oraz barwę światła naturalną białą. Z kolei w przedszkolach zaleca się kolor ciepły światła, by dzieci mogły się zrelaksować.

Tab. 1. Wymagania jakościowe i ilościowe w oświetleniu biur

Rodzaj wnętrza, zadania lub czynnościv	Em [lx]	UGRL [-]	RA [-]	Uwagi
Segregowanie, kopiowanie itd.	300	19	80
Pisanie ręczne, obsługiwanie klawiatury, czytanie, przetwarzanie danych	500	19	80	Praca z monitorami ekranowymi
Kreślenie techniczne	750	16	80
Stanowiska pracy komputerowego wspomagania projektowania	500	19	80	Praca z monitorami ekranowymi
Pokoje spotkań i konferencji	500	19	80	Zaleca się oświetlenie sterowane
Recepcje	300	19	80

W nowych rozwiązaniach w jednym module oświetleniowym postanowiono wykorzystać funkcję zmienności ilości światła oraz barwy. Pierwsze rozwiązania wykorzystywały moduły oświetlenia ze światłem pośrednim. W oprawie tego typu świetlówki są ukryte, dodatkowo posiadają różne temperatury barwowe. Dzięki regulacji mocy świecenia poszczególnej barwy uzyskujemy żądany kolor światła i jego ilość.

Wraz z rozwojem technologii przesłon soczewkowych w oprawach oświetleniowych rozwiązania tego typu zyskały większą popularność. Płyta soczewkowa jest elementem oprawy oświetleniowej, składającym się z gęsto upakowanych zestawów soczewek ukierunkowanych w różne strony, by zapewnić równomierny rozsył światła, równą luminancję płyty i dużą sprawność całej oprawy.

Tab. 2. Wymagania jakościowe i ilościowe w oświetleniu szkół

Rodzaj wnętrza, zadania lub czynnościv	Em [lx]	UGRL [-]	RA [-]	Uwagi
Sale lekcyjne, pokoje nauczycielskie	300	19	80	Zaleca się oświetlenie sterowane
Sale lekcyjne dla klas wieczorowych i nauki dorosłych	500	19	80	Zaleca się oświetlenie sterowane
Sale wykładowe	500	19	80	Zaleca się oświetlenie sterowane
Tablice	500	19	80	Ochrona przed lustrzanymi odbiciami światla
Pracownie artystyczne	500	19	80

Oprawa tego typu ma wewnątrz komory oprawy zainstalowane świetlówki najczęściej o dwóch barwach 2700K i 5600K. Zmiana strumienia świetlnego poszczególnej świetlówki pozwala na uzyskanie jednorodnego koloru światła na zewnątrz. Mieszanie barw następuje w komorze oprawy, przez co brak jest dyskomfortu związanego z widocznym efektem różnych barw światła świetlówek.

Dynamiczne wejście źródeł LED na rynek użytkowego oświetlenia zwiększa potencjał stosowania dynamicznego oświetlenia. Wynika to z faktu, iż miniaturowe źródła mają dużo większą możliwość i łatwość sterowania oraz dużo łatwiej je zintegrować w nowoczesnych kształtach opraw.

Wymagania jakościowe i ilościowe w oświetleniu biur określone w normie PN-EN-12464-1 przedstawia tabela 1, a wymagania jakościowe i ilościowe w oświetleniu szkół (określone w tej samej normie) - tabela 2.

Szkoły i biura mają podobny charakter ze względu na ilość czasu jaki się tam spędza oraz na fakt, iż w obu przypadkach wykonujemy podobną pracę wzrokową.

Podamy teraz przykład, w jaki sposób może działać oświetlenie dynamiczne w szkołach i biurach.

Rano, by pobudzić nas do działania i zwiększyć naszą aktywność, ilość światła powinna być zwiększona a temperatura barwowa wysoka. Chłodne światło i jego duża ilość wybudza nas i przechodzimy w „tryb wysokiej energii”. W trakcje przerwy obiadowej światło może być zmniejszone jeśli chodzi o ilość, a jego barwa powinna być ciepła, relaksująca. Po takiej przerwie, by znów zwiększyć koncentrację, stosujemy podobne pobudzenie jak na początku dnia. Dopiero na koniec dnia pracy lub szkoły można zmniejszać ilość światła, a jego barwę ocieplać tak by wyciszyć nas i przygotować do odpoczynku.

Jest to tylko jeden ze sposobów działania takich rozwiązań. Jednak jego praktyczne zastosowanie zależy często od naszego trybu pracy i rodzaju aktywności. Ludzie mają różne „zapotrzebowanie” na ilość światła i jego barwę, a to z kolei pozwala na efektywne dopasowanie do ich potrzeb.

Jedna z firm oświetleniowych wprowadziła niedawno rozwiązanie oparte na oświetleniu dynamicznym dla szkół. Pozwala ono na wywołanie jednej ze scen przypisanych do sterownika dzięki czemu nauczyciel ma możliwość wyboru rodzaju oświetlenia. Przypisane sceny typu energia, skupienie, spokój czy tryb normalny ułatwiają pracę z uczniami.

Oświetlenie dynamiczne daje możliwość indywidualizowania według ilości barwy i sposobu zmiany oświetlenia. Każdy z nas może w prosty sposób decydować, które rozwiązanie jest dla nas najlepsze.

J.G.

Nowoczesne oświetlenie to nie tylko walory użytkowe i estetyczne. To również świadome zarządzanie energią i możliwość kreowania atmosfery pracy i relaksu. Najnowocześniejsze rozwiązania oświetleniowe zostały zaaplikowane między innymi w szkole podstawowej nr 175 w Łodzi. Dyrektor tej placówki, Beata Ciupińska, w jednej z relacji w Radiu Łódź tak oceniła nowe rozwiązania:

„To oświetlenie, którym dysponowaliśmy w szkole było oświetleniem sprzed wielu, wielu lat. Niestety, jakoś nie było okazji, żeby dokonać tej wymiany. Teraz mogliśmy pozyskać oświetlenie do wszystkich sal na pierwszym piętrze. Rzeczywiście jest to oświetlenie bardzo nowoczesne, bardzo ekonomiczne i sprzyjające pracy tych najmłodszych dzieci.

---