Diody elektroluminescencyjne czyli LED (ang. light-emitting diode) to półprzewodnikowe źródła promieniowania elektromagnetycznego widzialnego, ultrafioletowego lub podczerwonego. W technologii diodowej strumień świetlny wytwarzany jest w wyniku procesu elektroluminescencji: w półprzewodniku następuje ruch elektronów, które oddają pobraną energię w postaci fotonu czyli światła widzialnego przez oko ludzkie. Dzięki procesowi elektroluminescencji lampy diodowe nie nagrzewają się nadmiernie i nie przepalają.

Z uwagi na możliwość znacznego ograniczenia zużycia energii, większą trwałość, jak również pojawienie się nowych ciekawych aranżacji wnętrz wykorzystujących systemy LED, technologia ta od kilku lat rozwija się w bardzo szybkim tempie. Producenci wprowadzają na rynek coraz to nowsze systemy oświetleniowe. Należy jednak zadać sobie pytanie, jak technologie te mogą oddziaływać na zdrowie ich użytkowników.

Francuska Agencja do spraw Żywności, Środowiska, Higieny i Bezpieczeństwa Pracy (ANSES) opublikowała raport, w którym zwraca uwagę na zagrożenia mogące płynąć z nowoczesnych źródeł oświetlenia typu LED. Podstawowym problemem jest wpływ światła lamp LED na wzrok, co jest szczególnie ważne w przypadku dzieci oraz osób obciążonych chorobami oczu.

Zagrożenia płynące z długotrwałego oddziaływania światła LED

Można podzielić je na dwie grupy:

• Pierwsza to zagrożenia wynikające z narażenia na działanie światła niebieskiego – czyli fal krótkich emitowanych w znacznych ilościach przez lampy LED – na fotoreceptory w nabłonku barwnikowym siatkówki. Przy odpowiednio długotrwałym działaniu teoretycznie może ono wywołać zmiany w plamce żółtej, pogłębiając w ten sposób zmiany degeneracyjne plamki żółtej związane z wiekiem (AMD). Teoria ta jest poparta badaniami na modelach doświadczalnych, jednak z uwagi na trudną ocenę parametrów ekspozycji światła i indywidualne predyspozycje organizmu ludzkiego, badania epidemiologiczne pozostają nadal bez rozstrzygnięcia. Można jednak wyodrębnić grupy osób bardziej narażonych na negatywny wpływ tego rodzaju światła. Są to przede wszystkim dzieci, u których soczewka jest bardziej przezierna, chorzy z afakią lub uszkodzeniami soczewek oraz osoby mające długotrwały kontakt z tego typu światłem, na przykład oświetleniowcy.
• Druga grupa zagrożeń wynika z efektu oślepienia spowodowanego ogromną luminancją lampy LED. Luminancja jest to wartość wyemitowanej światłości w odniesieniu do powierzchni jego źródła, wyrażana jest w kandelach na metr kwadratowy. Ze względu na bardzo dużą jasność diod przy ich małym rozmiarze osiągają one bardzo wysoką wartość luminancji, niejednokrotnie znacznie przekraczając poziom dyskomfortu widzenia.

Stopień zagrożenia fotobiologicznego a odpowiednie znakowanie produktów

Francuska agencja ANSES, badając stopień promieniowania, sklasyfikowała lampy znajdujące się na rynku na cztery grupy ryzyka, gdzie grupa 0 oznacza brak ryzyka, natomiast grupa 3 to bardzo wysokie ryzyko. Producenci oświetlenia LED zobowiązani są do określenia stopnia zagrożenia fotobiologicznego i odpowiedniego oznakowania swoich produktów. W trakcie badania ANSAS grupa badaczy dokonywała pomiarów promieniowania optycznego powszechnie rozpowszechnionych i sprzedawanych systemów oświetleniowych LED.

Z powyższych badań wywnioskowano, że wszystkie lampy LED mające zastosowanie w gospodarstwach domowych należą do grupy 0 lub 1. Opisywane normy nie uwzględniają jednak osób z podwyższonym ryzykiem uszkodzeń siatkówki, u których należało by zastosować bardziej rygorystyczne normy, minimalizując przy tym czas oddziaływania światła.

Biorąc pod uwagę ustalone normy, istotnym wydaje się wybór tylko odpowiednio oznakowanych i przebadanych systemów diodowych z jak najmniejszą ilością niebezpiecznego dla siatkówki oka światła niebieskiego. Osobom narażonym na długotrwałą ekspozycję związaną z pracą w tym oświetleniu zaleca się stosowanie okularów z filtrami ochronnymi. Ważne jest również, aby nie skupiać nadmiernie wzroku na źródle światła.

Podsumowując, szybki rozwój nowej technologii oświetleniowej za pomocą diod elektroluminescencyjnych niesie za sobą ogromne korzyści ekonomiczne, użytkowe, estetyczne. Jednak ich wpływ na wzrok nie jest do końca wyjaśniony i wymaga dalszych badań, w szczególności obserwacji długofalowych skutków ich oddziaływania na oko.

Michał Szot, okulista

---