Fot. 1. Dwufunkcyjna rozdzielnica MSF: elektryczna (z lewej) i multimedialna (z prawej). Fot. ELEKTRO-PLAST NASIELSKNowoczesne rozdzielnice mają szereg rozwiązań w celu zwiększenie komfortu montażu oraz zapewnienie możliwie najwyższego poziomu bezpieczeństwa obsługi urządzeń i aparatów. Można odpowiednio dostosować odległości między szynami DIN w efekcie montażu w jednej z dwóch pozycji w ramie, przy czym regulację położenia szyny DIN wykonuje się bezpośrednio w obudowie oraz po wyjęciu ramy z obudowy. Takie rozwiązanie zapewnia dowolne zagospodarowanie miejsca w rozdzielnicy oraz łatwy montaż elementów i okablowania. Dzięki zamontowaniu specjalnego elementu zyskuje się możliwość zainstalowania korytka kablowego mocowanego za pomocą zaczepu w szparach. Przydatne rozwiązanie stanowi specjalny system łączeń korytek kablowych, które mogą być instalowane w trzech różnych pozycjach. Na uwagę zasługuje rozwiązanie konstrukcyjne zawiasów umożliwiające otwarcie drzwiczek pod kątem przekraczającym 180° (aż do krawędzi ściany) z jednoczesnym zabezpieczeniem przed wypadnięciem i zniszczeniem w efekcie przypadkowego uderzenia. W systemie zamykania drzwi przewiduje się mocną, a zarazem wygodną klamkę zapewniającą szczelne i dokładne zamknięcie. Chcąc ograniczyć dostęp do wnętrza rozdzielnicy można zamontować zamek patentowy.
W niektórych modelach przewidziano wyciągane ramy umożliwiające montaż aparatury i okablowania. Z kolei możliwość odwracania ramki pozwala na dopasowanie przestrzeni do potrzeb konkretnej aplikacji. Podczas prac związanych z konserwacją i serwisowaniem rozdzielnicy łatwy dostęp zapewni możliwość wyciągania paneli. Niektóre rozdzielnice mogą być łączone w pionowe i poziome zestawy dzięki odpowiednim zestawom łączeniowym. Przydatne rozwiązanie stanowią wgłębienia umieszczone na tylnej ściance pozwalające na montaż listwy zbiorczej PE/N lub korytka kablowego.
Do rozdzielnic oferuje się szereg akcesoriów umożliwiających szybki montaż, łatwe połączenie z plastikowymi i metalowym kanałami oraz estetyczne wykończenie.
Fot. 2. Przykładowy typoszereg rozdzielnic. Fot.: HAGER POLONowoczesne rozdzielnice multimedialne cechuje przede wszystkim uniwersalność, bowiem oprócz sygnałów teletechnicznych może być rozdzielana energia elektryczna. Wnętrze rozdzielnic można ściśle dostosować do wymagań aplikacji dzięki specjalnej, perforowanej, stalowej płycie montażowej. Aparaty modułowe montuje się na szynie nośnej połączonej z przewodem celem wyrównania potencjałów.
W większych budynkach urządzenia obsługujące instalacje LAN, RTV i CCTV bardzo często montuje się w systemie Rack. Taki sposób montażu zapewnia estetykę instalacji, a urządzenia mają ochronę przed działaniem czynników zewnętrznych. Szafy Rack są przeznaczone do montażu urządzeń z obudową w standardzie 19”. Chodzi głównie o multiwitche, wzmacniacze RTV-SAT, modulatory czy rejestratory. Przy montażu wykorzystuje się specjalne półki wkładane do szafy RACK. Otwory wentylacyjne zapewniają optymalny obieg powietrza, a w razie potrzeby instaluje się wentylatory wymuszonego chłodzenia w szafie. Szafy Rack niejednokrotnie są wyposażane w urządzenia ogrzewania wnętrza oraz systemy monitorowania wilgotności wnętrza. W zależności od wielkości szafy uwzględnia się 2, 3 lub 4 wentylatory montowane w dachu, wyciągające powietrze zasysane ze spodu szafy. Powietrze przepływa poprzez podwójną ścianę, po czym jest wyrzucane przez przetłoczenia w dachu. Odpowiednio dobrane termostaty odpowiadają za sterowanie wentylatorami, które rozpoczynają pracę po przekroczeniu zadanej temperatury.
Jeżeli we wnętrzu szafy Rack mogą wystąpić niskie temperatury to ważne jest podgrzanie powietrza do wartości temperatury zapewniającej bezpieczeństwo pracy urządzeń elektronicznych. Uwzględnia się przy tym 1, 2 lub 3 dmuchawy grzewcze. O ich liczbie decyduje przede wszystkim wielkość szafy oraz minimalna temperatura mogąca wystąpić w szafie i w jej bezpośrednim otoczeniu. Termostat odpowiada za sterowanie pracą układu poprzez uruchamianie dmuchaw grzewczych w przypadku, gdy temperatura w szafie spadnie poniżej temperatury zadanej. Z kolei odpowiednio dobrane higrostaty monitorują poziom wilgotności w szafie. W efekcie wraz z przekroczeniem zaprogramowanego poziomu wilgotności powietrza zostają uruchomione dmuchawy grzewcze, które poprzez wzrost temperatury obniżą wilgotność w szafie.
Fot. 3. Rozdzielnica przed montażem. Fot.: EATON ELECTRIC 
Fot. 4. Rozdzielnica z dystrybucją multimediów. Fot.: HAGER POLOJak już wspomniano w wielu budynkach bardzo często montowane są rozdzielnice uniwersalne, pozwalające na dystrybucję energii elektrycznej łącznie z instalacjami wielolicznikowymi oraz sygnałów teletechnicznych. Dzięki odpowiedniej głębokości można zamontować większość typowych liczników zużycia energii elektrycznej. Oprócz tego odpowiednia ilość miejsca pozwala na wygodną obsługę mediów. Szereg możliwości zyskuje się dzięki płycie montażowej, na której montowane są urządzenia takie jak routery, switche czy wzmacniacze TV. Wszystkie te urządzenia znajdują się w jednej obudowie.
Warto podkreślić możliwość szybkiej wymiany licznika również w stanie obciążenia instalacji elektrycznej, bowiem specjalny mostek zapewnia zwarcie obwodów zasilających, przez co zasilane urządzenia nie mają przerw w dostawie energii. Specjalna listwa zaciskowa pozwala na łatwą modernizację istniejących instalacji licznikowych z pomiarem bezpośrednim do 100 A.
Do wyboru jest szeroki zakres pokryw oraz akcesoriów umożliwiających osłonięcie i zaplombowanie listwy. We wnętrzu listwy znajduje się znacznik zapewniający pozycjonowanie montażu listwy na płycie montażowej. Oprócz tego listwa zapewnia bezpieczną obsługę bezpośrednią eliminując możliwość dotknięcia elementów będących pod napięciem. Przy podłączaniu wykorzystuje się prefabrykowane bolce łączeniowe, przy czym niejednokrotnie zastosowanie znajdują bolce tłoczone umożliwiające wtykowe połączenie pomiędzy licznikiem energii a listwą zaciskową. Trwałość połączenia zapewniają posrebrzane styki.
O pewnych zasadach należy pamiętać kompletując i podłączając wyposażenie do szaf systemów inteligentnych budynków (BMS). Przede wszystkim ważne jest, aby zabezpieczenia, aparaturę sterującą i zaciski zamontować na szynach zgodnie z dokumentacją. W typowej aplikacji zaciski zazwyczaj są zakładane w górnej części rozdzielnicy lub na szynach dolnych. Obok każdej grupy zacisków na szynę nakładana jest odpowiednia liczba listew przeznaczonych do podłączenia przewodów neutralnych. Z kolei zabezpieczenia montuje się pod zaciskami. Warto zadbać o rezerwę przestrzeni wynoszącą najczęściej około 30%. Na samym dole montowane są urządzenia sterujące oraz zasilacze awaryjne. Natomiast wszystkie obwody powinny mieć zabezpieczenia za pomocą wyłączników różnicowoprądowych umieszczonych po lewej strony rozdzielnicy. Obok zabezpieczeń instaluje się odpowiednią liczbę wyłączników nadmiarowo-prądowych zabezpieczających poszczególne obwody.
Obwody trójfazowe montowane są z prawej strony rozdzielnicy. Szyny na przewody ochronne umieszcza się z lewej strony, a zaciski w górnej części rozdzielnicy. Ważne jest, aby dla każdego obwodu przewidzieć odpowiednią liczbę listew zielonych. Wyłącznik różnicowoprądowy jest łączony z wyłącznikami nadmiarowo-prądowymi przy użyciu grzebieni, podpinanych od dołu. Z kolei lewy dolny zacisk wyłącznika różnicowoprądowego łączy się przewodem niebieskim z odpowiednią listwą N umieszczoną z prawej strony zacisków przeznaczonych dla danego obwodu.
Na zaciski wyprowadzone są wyjścia z urządzeń sterujących, najczęściej przy użyciu miękkich przewodów. Z kolei przy łączeniu obwodów oświetleniowych używa się przewodów o przekroju YDY 1,5 mm2. Ważne jest, aby przewody przeznaczone do zasilania zewnętrznych obwodów oświetleniowych miały przekrój YDY 2,5 mm2, przy czym przewody pozostałych obwodów sterujących powinny być dobrane z uwzględnieniem mocy odbiorników.
Fot. 5. Nowoczesne rozdzielnice pozwalają na dystrybucję energii elektrycznej i multimediów. Fot.: HAGER POLOOferowane na rynku rozdzielnice mogą być montowane niemal w każdym rodzaju ściany, począwszy od tradycyjnych konstrukcji poprzez betonowe i ceramiczne, kończąc na gipsowych. Rozdzielnice można instalować w murach i ściankach działowych o grubości wynoszącej zaledwie 72 mm. Do członu tylnego rozdzielnicy montowane są szyny DIN przeznaczone do instalacji aparatury modułowej oraz zacisków N i PE. Szyny montażowe mocowane są z kolei śrubami do podstawy. Podstawę rozdzielnicy można wmurować, zamontować do ściany za pomocą śrub lub przy użyciu pianki poliuretanowej. Aparaty montażowe łączy się przewodami.
Podczas montażu nie można zapomnieć o płycie czołowej z maskownicami. Łatwo się je wyłamuje w zależności od liczby zastosowanych aparatów, natomiast jeżeli maskownica zostanie błędnie wyłamana to można ponownie zaślepić nieużywane pola za pomocą zapasowych osłon. W następnej kolejności, szyny montażowe przykręca się do podstawy rozdzielnicy poprzez wyłamanie specjalnych wytłoczeń ułatwiających wprowadzenie przewodów oraz przyłączenie obwodów wejściowych i wyjściowych. Wnętrze jest zakrywane za pomocą pokrywy przedniej z drzwiami. Pokrywę przykręca się śrubami w czterech narożnikach rozdzielnicy.
Wytyczne uwzględniane przy projektowaniu budynków precyzują nowe wymagania stawiane instalacjom dystrybucji energii zarówno pod względem ciągłości dostaw i jakości zasilania, a także bezpieczeństwa eksploatacji i estetyki wykonania.
Damian Żabicki