Instalacja elektryczna w każdym budynku, niezależnie od jego konstrukcji, musi spełniać wymagania tych samych norm. Nie istnieją specjalne wytyczne dotyczące budynków drewnianych. Ponadto drewno (lub materiały drewnopochodne) wykorzystywane w budownictwie posiadają różne właściwości. Z tych powodów planując instalację elektryczną w budynku drewnianym należy oprzeć się na normie PN-IEC 60364-5-51 Instalacje elektryczne w obiektach budowlanych oraz zdrowym rozsądku.

Planowanie

Planowanie instalacji elektryczne w budynku drewnianym nie odbiega od projektowania takiej instalacji w każdym innym budynku. Konieczne jest zaplanowanie odpowiedniej ilości gniazd wtyczkowych, wypustów oświetleniowych, łączników i wydzielonych obwodów do większych odbiorników energii. Jednak warto zachować przy tym szczególną ostrożność wynikającą z specyfiki materiału budowlanego, czyli drewna. Drewno obecnie używane do budowy domów nie jest materiałem palnym, gdyż jest impregnowane różnymi środkami chemicznymi. Jednak jest materiałem utrudniającym oddawanie ciepła do otoczenia. Dlatego, na wszelki wypadek można obostrzyć wszystkie warunki. Miedzy innymi zmniejszyć ilość gniazd wtyczkowych lub lamp znajdujących się w jednym obwodzie. Jeśli zwykle zaleca się do 10 gniazd w jednym obwodzie, to w budynku drewnianym można ograniczyć tę liczbę do 6. A jeśli przewiduje się wykorzystywanie niektórych gniazd do odbiorników większej mocy, np. do zasilania ogrzewania elektrycznego, to należy je wydzielić i każde osobno zabezpieczyć. Po sporządzeniu listy wszystkich potencjalnych odbiorników można zaprojektować instalację. Warto zaplanować kilka dodatkowych obwodów, które mogą okazać się przydatne w przyszłości. Dotyczy to zwłaszcza kuchni, gdzie wciąż pojawia się nowy sprzęt kuchenny. Obwody takie warto także zaplanować w łazience, garażu, czy strychu. Na planie zaznacza się wszystkie wypusty oświetleniowe, miejsca instalacji łączników, gniazd wtyczkowych i pozostałego osprzętu elektrycznego. Potem można określić trasy przewodów elektrycznych.

Przy projektowaniu należy przestrzegać kilku zasad:
do wykonania instalacji oświetleniowej używa się przewodów miedzianych o przekroju min. 1,5mm²,
• do wykonywania instalacji gniazd wtyczkowych używa się przewodów miedzianych o przekroju minimum 2,5mm²,
• do zabezpieczania obwodów oświetleniowych używa się zabezpieczeń o prądzie znamionowym 10A,
• do zabezpieczania obwodów gniazd wtyczkowych używa się zabezpieczeń o prądzie znamionowym minimum 16A,
• każdy z obwodów musi być objęty ochroną różnicowoprądową maks. 30mA,
• instalację wykonuje się przewodami 3 i 5 żyłowymi, o znormalizowanym kodzie barw poszczególnych żył,
• przekroje przewodów, ze względu na obciążalność długotrwałą, należy dobierać zgodnie z tabelami zawartymi w normie PN-IEC 60364-5-523,
• przewody i osprzęt muszą być tak dobrane, aby przyrost temperatury w normalnej eksploatacji, ani w sytuacjach awaryjnych nie spowodował pożaru,
• wszystkie elementy przewodzące obwodów elektrycznych muszą być oddzielone od palnej powierzchni budynku warstwą materiału izolacyjnego z grupy FH1 wg. IEC 60707

Dla zapewnienia większej niezawodności instalacji oraz bezpieczeństwa jej eksploatacji warto jeszcze dokonać pewnych obostrzeń.
• wykonywanie instalacji bez puszek rozgałęźnych, tj. sprowadzenie wszystkich przewodów od odbiorników do rozdzielnicy zasilającej strych,
• ograniczyć ilość gniazd wtyczkowych znajdujących się w jednym obwodzie do np. 6,
• ograniczyć ilość wypustów oświetleniowych do np. 10 na jeden obwód.

Najczęściej instalacja w budynkach drewnianych wykonywana jest, jako „natynkowa”. Nie wynika to jednak z zaleceń, ani norm. Jest to wynikiem stosowanej technologii. Najpierw jedna ekipa buduje kompletny dom, a później wchodzą instalatorzy, którym nakazuje się, aby unikali ingerowania w strukturę domu. Jednak, gdy budowa domu drewnianego jest mądrze skoordynowana, to mona instancję ukryć w ścianach. W pustych przestrzeniach, za osłonami, w ściankach działowych itp. miejscach. Także w domach wykonywanych bali instalacja elektryczna może zostać ukryta wewnątrz ścian, w sąsiednich pomieszczeniach lub ułożona w przestrzeni między podłogą a sufitem (odcinki pionowe prowadzone są wtedy wewnątrz bali). Konstrukcja budynku często wymusza prowadzenie instalacji trasami innymi niż zalecane. W takich sytuacjach przewody lepiej jest je dodatkowo zabezpieczyć prowadząc w rurkach lub kanałach instalacyjnych, chociaż obowiązujące w Polsce przepisy nie nakładają obowiązku prowadzenia instalacji w rurkach ani w korytkach. Instalacja może być prowadzona wyłącznie przewodami miedzianymi o podwójnej izolacji (zaleca się min. 750 V). Przewody wielożyłowe układane na ścianach należy prowadzić na uchwytach pozbawionych ostrych krawędzi i zapewniających odstęp równy min. 0,3 średnicy przewodu od podłoża. Przewody prowadzone wewnątrz ścian lub przeprowadzane przez elementy drewniane, np. belki muszą być zabezpieczone przed uszkodzeniem izolacji oraz zbytnim naprężeniem mechanicznym w trakcie układania, a także w czasie eksploatacji. Należy pamiętać o ty, że konstrukcja drewniana stale pracuje. Możliwe są pewne ruchy elementów. Przewody muszą być układane z zapasem. Przez otwory w belkach należy je przeprowadzać luźno, tak, aby nie klinowały się na ostrych krawędziach otworów. Same otwory powinny być znacznie większe od przekrojów przewodów (wraz z izolacją). Z tego względu warto układać je w rurkach lub korytach.

Szczególnymi miejscami stanowiącymi potencjalne zagrożenie są wszelkie miejsca łączenia przewodów ze sobą i osprzętem elektrycznym. Każde połączenie posiada jakąś rezystancję, powodującą wydzielanie się ciepła. Dobrze jest ograniczać ilość połączeń. Można prowadzić instalację bez puszek rozgałęźnych przenosząc miejsca łączenia do rozdzielnicy lub do zacisków na łącznikach. Jeśli konieczne jest rozgałęzianie przewodów w instalacji, to miejsca łączenia muszą znajdować się w puszkach umożliwiających okresowe kontrolowanie ich stanu. Przewodów nie należy skręcać ze sobą, lecz używać odpowiednich zacisków. Miejscem szczególnego wydzielania ciepła są lampy. Zwłaszcza te wyposażone w żarówki. Lampy halogenowe też mogą nagrzewać się do wysokich temperatur. Lampy powinny być tak usytuowane, aby emitowane przez nie ciepło nie powodowało nadmiernego nagrzewania elementów drewnianych ani fragmentów instalacji elektrycznej. Z tego powodu dobrze jest unikać lamp żarowych, natomiast lampy halogenowe wyposażać w źródła światła odprowadzające ciepło na zewnątrz opraw. Lampy takie powinny być montowany wyłącznie w puszkach zapewniających dobre odprowadzanie ciepła i eliminujące nagrzewanie się nadmierne nagrzewanie się zewnętrznych elementów ich obudów. Ze względów bezpieczeństwa, w domach drewnianych lepiej jest stosować źródła światła niewydzielające tak dużych ilości energii cieplnej, tj. świetlówki i LED. Nowoczesne lampy obu tych rodzajów mogą być bezproblemowo wielokrotnie załączane (miękki start zapobiega szybszemu zużywaniu się często załączanych lamp) oraz płynnie ściemniane.

Gniazda i wyłączniki montowane są na ścianach lub w ścianach. Obecnie oferowane łączniki i gniazda natynkowe nie wymagają stosowania podkładów metalowych, gdyż są wyposażone w tylne ścianki wykonane z materiału izolacyjnego, stanowiącego wystarczające zabezpieczenie. Osprzęt ten może być montowany także w puszkach osadzonych w ścianach. W zależności od konstrukcji ściany można używać puszek przeznaczonych do pustych ścian wykonywanych z płyt gipsowych lub specjalnych puszek przeznaczonych do montażu w litym drewnie, np. w ścianach z bali. Aby nie dopuścić do wychładzania domu, puszki do ścian drewnianych powinny być wiatroszczelne. Ze względów bezpieczeństwa powinny być wykonane z materiałów bezhalogenowych, zapobiegających rozprzestrzenianiu się ognia.

Łączniki rozmieszcza się w przejściach i wejściach do pomieszczeń. Najczęściej instalowane są na wysokości 1,1–1,3 m. W celu ograniczenia potencjalnych zagrożeń przewody doprowadzone do łączników mogą być sprowadzane do rozdzielnicy i tam łączone z przewodami od lamp. Innym sposobem jest wykonywanie połączeń na samych łącznikach (do puszki, w której zamontowany jest łącznik, doprowadza się przewód zasilający, który zostaje rozgałęziony do lampy na samym łączniku). Przewody N i PE mogą być przeprowadzane przez te same puszki bez przerywania ich ciągłości. Zaleca się używanie puszek pogłębionych. Puszki osadzane w ścianach zewnętrznych powinny być wiatroszczelne.
Zwykle instaluje się je na wysokości ok. 30 cm nad podłogą. Gniazda powinny być łatwo dostępne. Ilość gniazd w pomieszczeniu zależy od jego przeznaczenia. Jednak niemal zawsze okazuje się, że gniazd wtyczkowych jest zbyt mało. Aby uniknąć plączących się na podłodze przedłużaczy lub prowizorycznie montowanych gniazd, należy od razu zaplanować ich większą ilość. Najlepiej w wielokrotnych zespołach. Także z gniazdami przeznaczonymi do innych mediów, np. internetu, telewizji itp. Puszki oraz zamontowane w nich gniazda muszą być solidnie i trwale zamontowane w ścianach.

Instalacja w domu drewnianym nie stanowi specjalnego wyzwania. Przy jej planowaniu, wykonywaniu i eksploatacji należy kierować się tzw. zdrowym rozsądkiem. Niezależnie od zasad narzucanych obowiązującymi przepisami, należy przewidywać potencjalne zagrożenia. Niechlujnie położona instalacje elektryczna jest jedną z najczęstszych przyczyn pożarów. Przeciążanie obwodów powoduje nagrzewanie się i przyspieszone starzenie przewodów. Szczególnie w miejscach ich połączeń. Puszki rozgałęźne oraz gniazda wtyczkowe powinny być okresowo sprawdzane. Niedopuszczalna jest eksploatacja wyłączników, gniazd, opraw oraz przewodów, których elementy zaczęły zmieniać barwę na skutek temperatury. Wszelkie remonty i przeróbki instalacji powinny być wykonywane wyłącznie przez osoby posiadające aktualne świadectwa kwalifikacyjne.

A.D.

---