W zakładach przemysłowych lub w budynkach użyteczności publicznej konieczne jest wyznaczenie dróg ewakuacyjnych, które będą pełniły swoją rolę również w ciemności. Zadanie te spełniają lampy awaryjne oświetlające drogę oraz ewakuacyjne, które za pomocą naniesionych na ich oprawy piktogramów dostarczają dodatkowych informacji, np. wskazują drogę ewakuacji.

Oprawy w systemach oświetlenia ewakuacyjnego - zasilanie i sterowanie FOT: adobeStock

W systemach oświetlenia ewakuacyjnego występują dwa rodzaje lamp: ewakuacyjne i awaryjne doświetlające drogę wyjścia, mające charakter oświetlenia antypanicznego. Ten drugi typ lamp wyposażony został w moduł awaryjny, a także elektroniczny układ zasilania ze źródłem światła i diodą LED. Oprawy tych lamp, w zależności od potrzeb, mogą być przeznaczone do użytkowania w obiektach publicznych, w zakładach pracy, w magazynach a także w miejscach, które są narażone na działanie wilgoci lub wysokich/niskich temperatur. Ich walorem powinna być łatwość montażu, jak w przypadku opraw typu downlight, które pozwalają na sprawną instalację w sufitach gipsowo-kartonowych.
W oprawach awaryjnych często wykorzystywane są tzw. soczewki road plus, dzięki którym lampa zawieszona na wysokości ok. 3 m oświetla nawet kilkanaście metrów korytarza z wymaganym natężeniem światła. Oprawy ewakuacyjne powinny się znajdować przy każdych drzwiach wyjściowych otwierających drogę ewakuacyjną oraz na ścianach korytarzy, które do nich prowadzącą. Natomiast oprawy oświetlenia ewakuacyjnego należy zamontować przy wyjściach i znakach bezpieczeństwa, w sąsiedztwie schodów, przy każdym skrzyżowaniu korytarzy, na zewnątrz i w pobliżu wyjść końcowych a także przy urządzeniach gaśniczych i przyciskach alarmowych.

System Centralnej Baterii

Planując instalację systemu oświetlenia ewakuacyjnego, powinno się wziąć pod uwagę, że będzie ono niezbędne w sytuacji wystąpienia awarii zasilania sieciowego. W tym zakresie rozwiązaniem może być System Centralnej Baterii (SCB), którego podstawowym zadaniem jest dostarczenie zasilania dla opraw oświetlenia awaryjnego, przy zachowaniu 100% mocy w czasie co najmniej 1 godziny. Co istotne, bez względu na to, czy w oświetleniu zastosowano oprawy LED, fluorescencyjne czy kompaktowe, można je podpiąć do tego samego systemu.
SCB składa się z inwertera odpowiedzialnego za utrzymanie napięcia oraz własnych baterii o zróżnicowanej pojemności (np. akumulatory VRLA). W przypadku tego typu zasilania do ustalenia parametrów bierze się pod uwagę całość oświetlenia lub jego wybrane elementy. System wyposażony jest również w sterownik, który kontroluje poziom naładowania akumulatora i samoczynnie przeprowadza jego testy funkcjonalne, zapobiegając rozładowaniu baterii, a w przypadku jej pełnego naładowania, uruchamiając pracę w trybie buforowym.
Systemy oświetlenia awaryjnego współpracujące z baterią centralną mają zazwyczaj budowę modułową. Osobne moduły przełączające są przypisane do poszczególnych obwodów wyjściowych, a sieć zasilająca i akumulatory mają zapewnioną ochronę za pomocą odrębnych bezpieczników. Dzięki temu, jeżeli podczas pracy w trybie AC dojdzie do zwarcia jednego z przewodów zasilających do przewodu ochronnego to system samoczynnie zostanie przełączony na tryb DC.

Sterowanie oprawami

Nowoczesne systemy centralnego sterowania oprawami integrują i monitorują wszystkie typy lamp systemu oświetlenia awaryjnego, za pośrednictwem odpowiednich sieci komunikacyjnych, z różnymi topologiami. Tego typu urządzenia współpracują nie tylko ze świetlówkami i lampami LED, ale także z lampami dynamicznymi, przekazującymi informacje w postaci wizualizacji.
Zazwyczaj centralne urządzenie takiego systemu wykorzystuje specjalną centralę lub komputer PC z odpowiednim oprogramowaniem, które pozwala na zdalne zarządzanie oraz sporządzanie raportów z pracy systemu.
Do transmisji danych z lamp do magistrali wykorzystywany jest kabel dwuprzewodowy. Oprawy można grupować automatycznie uwzględniając fizyczną topologię połączeń, np. stosując kryteria ilości pięter, sekcji, pomieszczeń, korytarzy itp. Podczas tworzenia struktury logicznej należy pamiętać o konieczności zapewnienia możliwości łatwego poruszania się po systemie. Realizowanie funkcji jest inicjowane zarówno w odniesieniu do wybranej grupy opraw jak i pojedynczej oprawy. Czynności realizowane przez oprawy są samoczynnie zapisywane w dzienniku zdarzeń.
W praktyce urządzenia sterowania oprawami często zintegrowane są z systemami klasy BMS, co umożliwia nadrzędne realizowanie funkcji w postaci załączania oraz wyłączania testów funkcjonalnych zarówno codziennych jak i okresowych, a także inicjowania testu baterii oraz sygnalizowania głębokiego rozładowania akumulatora. Wymiana danych z systemami nadrzędnymi jest realizowana poprzez odpowiedni interfejs komunikacyjny – np. RS-232 czy Ethernet.
Dla sprawnego funkcjonowania systemu (np. w przypadku pożaru) istotna jest stabilna wymiana danych pomiędzy wchodzącymi w jego skład urządzeniami poprzez magistralę RS-485 i odpowiednie protokoły komunikacyjne. W samej centrali ważna jest pamięć uwzględniająca podział stref pożaru i pamięć wszystkich opraw zarówno dynamicznych jak i p.poż. Sygnały przesyłane instalacją transmisji danych powodują sekwencje pracy każdej z opraw. W systemach dynamicznych oprawy p.poż. załączają się wraz z wykryciem pożaru.

Podsumowanie

Oprawy awaryjne są istotnym elementem każdej drogi ewakuacyjnej, podobnie jak oświetlenie ewakuacyjne, którego zadaniem jest wskazanie drogi w przypadku zagrożenia. Działanie obu systemów wymaga zastosowania niezależnego źródła zasilania. Systemy oświetlenia awaryjnego muszą spełniać wymagania norm PN-EN 1838 i PN-EN 50 172. Ich właściwe zaplanowanie wymaga dużej wiedzy, dlatego projekt musi być uzgodniony z rzeczoznawcą do spraw zabezpieczeń przeciwpożarowych.

Damian Żabicki