Są niezastąpione na placu budowy lub podczas imprezy masowej. Rozdzielnice budowlane zapewniają skuteczne zasilanie tymczasowe oraz rozdział energii. Sprawdźmy, na co należy zwrócić uwagę podczas ich wyboru oraz konfiguracji.

Podstawą w przygotowaniach do realizacji niemal każdego planu budowy jest zaopatrzenie placu budowy w energię elektryczną. Znaczna ilość maszyn, urządzeń czy elektronarzędzi rodzi konieczność dostarczania oraz rozdziału energii elektrycznej poprzez punkty odbioru, nie mówiąc już o zapleczu biurowym czy magazynowym. Wolnostojące lub wiszące rozdzielnice budowlane zapewniają dostosowany do potrzeb inwestycji, a przy tym bezpieczny rozdział energii. Precyzyjne zaplanowanie odpowiedniej liczby rozdzielnic oraz miejsca ich montażu czy rozstawienia pozwoli na dobrą organizację pracy. Rozdzielnice znajdą zastosowanie również przy remontach, jako tymczasowe zasilanie obiektów przemysłowych i użyteczności publicznej, w zasilaniu żurawi wieżowych czy urządzeń obsługujących np. imprezy masowe, koncerty.

Obudowa

Choć stara maksyma mówi, że liczy się wnętrze, niezwykle istotnym elementem urządzenia jest obudowa, która chroni aparaturę przed działaniem różnorodnych czynników atmosferycznych, zmiennych temperatur, kurzem, pyłem, wilgocią, czy też uszkodzeniami mechanicznymi. Pamiętajmy, że brud oraz pył mogą zmniejszyć trwałość elementów aparatury, powodując mechaniczne blokowanie styczników, gniazd i napędów, woda i wilgoć z kolei spowodują przyspieszoną korozję żył kabli, przewodów i elementów metalowych. Obudowa rozdzielnicy może być termoutwardzalna, z aluminium lub stali (blachy czarnej malowanej proszkowo, blachy ocynkowanej malowanej proszkowo lub blachy kwasoodpornej – w zależności od środowiska w miejscu zastosowania). Tworzywa termoutwardzalne charakteryzują się wysoką twardością powierzchni przy jednoczesnej sprężystości, są odporne na zarysowania, uszkodzenia mechaniczne oraz obciążenia termiczne (do 300°C). O zastosowaniu w produkcji obudów rozdzielnic zadecydowały także bardzo dobre własności elektroizolacyjne – materiał chroni w przypadku przebicia napięcia na obudowę oraz w sytuacji bezpośredniego zetknięcia z rozdzielnicą.

Urządzenia w wersji bardzo odpornej na czynniki zewnętrzne, uszkodzenia mechaniczne i zmienne temperatury są wykonane z wytrzymałego aluminium. Mogą być wykorzystywane nawet do remontów dużych zakładów przemysłowych, jak elektrociepłownie czy elektrownie – przed przegrzaniem aparaturę elektryczna zabezpieczają termostaty i wentylatory. Odporność na czynniki zewnętrzne jest możliwe również dzięki podwyższonej szczelności uzyskanej m.in. przez zastosowanie piankowych uszczelek. Obudowy wykonuje się w klasie szczelności IP 44 – IP 66 (International Protection; zazwyczaj producenci oferują podniesienie stopnia IP w zależności od planowanego zastosowania). Istotna jest również klasa odporności mechanicznej IK. Modułowa budowa obudowy umożliwia łatwą wymianę uszkodzonych elementów. Ponadto obudowy wyposażone są w drzwi z zawiasami wewnętrznymi posiadającymi zaczep przeciwwyważeniony i włamaniowy oraz niejednokrotnie także wielopunktowe ryglowanie, zamek baskwilowy zamykany na kłódkę i wkładkę systemową. Dach z zachowanym spadkiem posiada odprowadzenie wody, dzięki czemu na obudowie nie gromadzi się wilgoć powodująca korodowanie materiału. Dno obudowy posiada z kolei otwór umożliwiający wprowadzenie kabli zakończonych gniazdami.

Wśród najczęściej spotykanych akcesoriów dodatkowych znajdziemy podstawkę P pozwalającą na przenoszenie i stabilne ustawianie rozdzielnicy w dowolnym miejscu na placu budowy. Oprócz tego producenci oferują również fundament termoutrwardzalny lub aluminiowy, który jest dopasowane do wymiarów obudowy (aluminiowy może być wyposażony w demontowane osłony przednie i tylne).

Co w środku?

Rozmiar i wymiary obudowy zależą przede wszystkim od wyposażenia, czyli aparatury. W rozdzielnicy znaleźć się muszą przede wszystkim moduł zasilający zawierający m.in. rozłącznik izolacyjny (bezpiecznikowy) lub wyłącznik mocy (do 910 A) posiadający możliwość blokady otwarcia pod obciążeniem; zasilanie kablowe, zaciski typu V lub zaciski śrubowe dla kabli o przekroju do 240 mm, uchwyty kablowe, otwór umożliwiający wprowadzenie kabli z dołu rozdzielnicy oraz podłączenia do kolejnych rozdzielnic. W module gniazd znajdziemy m.in. rozłączniki izolacyjne bezpiecznikowe 3-fazowe oraz różnego rodzaju gniazda (wtykowe izolacyjne 3- i 1-fazowe, gniazda separowane). W zależności od wersji wykonania gniazda montowane są we wnętrzu obudowy lub na zewnątrz, na bocznych ścianach, lub pod obudowami. Oferowane w standardowym wyposażeniu zabezpieczenia to przede wszystkim wyłączniki różnicowo-prądowe do 63 A oraz zabezpieczenia nadprądowe gniazd wtykowych. Rozdzielnice budowlane są wyposażane również w bezpośrednie lub pośrednie układy pomiarowe, służące do pomiaru odbieranej energii elektrycznej. Moduł pomiaru bezpośredniego i półpośredniego tworzą przede wszystkim tablica pomiarowa przystosowana do montażu liczników energii czynnej i biernej (na płycie z tworzywa izolacyjnego; uchylna lub stała), przekładniki prądowe dobrane do obciążeń, listwy pomiarowo-kontrolne do łączenia napięciowych i prądowych obwodów licznika energii elektrycznej z obwodami wtórnymi przekładników pomiarowych (listwa może być zamontowana bezpośrednio na płycie lub szynie TH-35), wyłącznik nadprądowy z sygnalizacją, sygnalizacja kontrolna (w postaci lampek kontrolnych). Urządzenia często realizują też funkcje rozdział instalacji, są przystosowane do zasilania z agregatu prądotwórczego oraz przygotowane do połączenia szeregowego.

Licznik energii

Ważnym elementem rozdzielnicy jest wspomniany licznik energii elektrycznej – jest to coraz częściej elektroniczne urządzenie o niewielkich rozmiarach, z mikroprocesorem i wyświetlaczem LCD, charakteryzujące się niejednokrotnie modułową konstrukcją pozwalająca na dostosowanie systemu do indywidualnych wymagań użytkownika i instalacji. Niektóre modele zawierają również zegar czasu rzeczywistego, która umożliwia rozliczanie taryf wielostrefowych. Pamięć urządzenia oparta na mikroprocesorze sprawia, że w systemie są przechowywane wyniki pomiarów nawet sprzed kilkudziesięciu dni. Na karcie pamięci rejestrowane są również zdarzenia typu zanik napięcia pomiarowego czy otwarcie osłony skrzynki zaciskowej licznika. Istotnym usprawnieniem niektórych modeli jest układ awaryjny – zasilania bateryjnego, który zapewnia możliwość odczytu danych z wyświetlacza nawet w przypadku zaniku napięcia pomiarowego.

O czym pamiętać?

Wybierając oraz konfigurując rozdzielnicę, powinniśmy zwrócić uwagę przede wszystkim na ilość odbiorców, co w bezpośredni sposób wpływa na ilość potrzebnych gniazd i zabezpieczeń w celu niezależnego funkcjonowania poszczególnych odbiorców w przypadku wystąpienia zwarcia, przeciążenia lub przebicia na jednym z odbiorców. Istotna jest również odległość odbiorców – występowanie spadków napięć na kablach zasilających pomiędzy gniazdem a odbiorem wprost proporcjonalnie do odległości determinuje dobór odpowiednio wysokich zabezpieczeń prądowych oraz ich moc (w przypadku dużych przekrojów kabli zasilających konieczny będzie dobór specjalnych zabezpieczeń, listew i zacisków przyłączeniowych), jak również rodzaj zasilania odbiorów (3-fazowe lub 1-fazowe, wpływa to na dobór odpowiednich gniazd i zabezpieczeń) i pomiar energii (dobór przekładników prądowych i listew pomiarowych przy prądach większych niż 63 A).

Ponadto należy podjąć decyzję, czy urządzenie będzie z pomiarem, czy bez pomiaru, czy rozdzielnia ma pracować jako złącze zasilające (przy odbiorze przez zakład energetyczny) oraz czy wymagana jest zdalna kontrola przez sieć GSM. Rozdzielnicę budowlaną można bowiem skonfigurować zdalnie poprzez SMS (GMS), np. obwodami oświetleniowymi.

Przez SMS również skontrolujemy załączenia poszczególnych obwodów, zużycie energii elektrycznej, otwarcie szafek oraz przepalone wkładki.

Przy wyborze i konfiguracji rozdzielnicy sprawdźmy także, czy dany produkt posiada odpowiednie certyfikaty poświadczające jego jakość i bezpieczeństwo.

Ważną kwestią jest miejsce usytuowania urządzenia (rozdzielnica wisząca lub stojąca) oraz warunki pracy, czyli jakość środowiska zewnętrznego, w którym pracować będzie rozdzielnica. W przypadku występowania soli i kwasów lepiej zdecydować się na model w obudowie z blachy kwasoodpornej, przy bezpośrednim kontakcie z wodą i parą wodną zaś minimum zabezpieczenia da nam blacha ocynkowana oraz zastosowanie uszczelki poliuretanowej wylewanej automatycznie w celu zachowania wymaganego IP. W mniej agresywnym środowisku sprawdzi się tworzywo termoutwardzalne. Jeśli jednak narażona będzie na oddziaływanie promieniowania UV materiał należy pokryć dodatkowo warstwą lakieru, który zmniejszy zjawisko abrazji.

Pamiętajmy, że jako urządzenia dystrybuujące i rozdzielające energię podlegają ściśle określonym przepisom. Budowa, wyposażenie oraz podłączenie musi być zgodne z normami PN-EN 60439--1 „Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 1: Zestawy badane w pełnym i niepełnym zakresie badań typu”, PN-EN 60439--4 „Rozdzielnice i sterownice niskonapięciowe – Część 4: Wymagania dotyczące zestawów przeznaczonych do instalowania na terenach budów (ACS)” oraz IEC/EN 60529 „Stopnie ochrony zapewniane przez obudowy (Kod IP)”. Nie można zapomnieć o okresowych kontrolach urządzenia, aby zapewnić bezpieczeństwo użytkowania.

Iwona Bortniczuk
Na podstawie materiałów: Saks-pol, Elektro-Plast, Producent Rozdzielnic Elektrycznych Edward Biel, Scame, Sypniewski

 

---